Tuesday, 19 November 2019

Comhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán Debate
Vol. 3 No. 55

First Page Previous Page Page of 2 Next Page Last Page

Tháinig an Comhchoiste le chéile ag 16:00

The Joint Committee met at 16:00

COMHALTAÍ A BHÍ I LÁTHAIR / MEMBERS PRESENT:

 Teachtaí Dála / Deputies  Teachtaí Dála / Deputies
 Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Aindrias Moynihan,  Information on Pádraig Mac Lochlainn Zoom on Pádraig Mac Lochlainn Pádraig Mac Lochlainn,*
 Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Éamon Ó Cuív,*  Information on Joe O'Reilly Zoom on Joe O'Reilly Joe O'Reilly.
 Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh Aengus Ó Snodaigh.  


* In éagmais / In the absence of Deputy Pat The Cope Gallagher and Senator Niall Ó Donnghaile.

Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Teachta / Deputy Catherine Connolly sa Chathaoir / in the Chair.

An Ghaeilge agus Seirbhísí Dátheangacha: An tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Fáiltím roimh chách agus tá an cruinniú tosaithe anois. Tá leithscéal faighte againn ón Teachta O'Dowd agus táim buíoch de as. Táimid anseo inniu chun plé a dhéanamh ar ábhar na gcuspóirí agus na mbeart atá á gcur i gcrích ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí an Ghaeilge agus seirbhísí dátheangacha a chur ar fáil. Cuirim fáilte faoi leith roimh: an tUasal Shirley Comerford, príomhoifigeach feidhmiúcháin; an tUasal Margaret McCabe, ceannasaí earcaíochta; an tUasal Aoife Lyons, síceolaí sinsearach i seirbhísí measúnaithe; an tUasal Liam Sinclair, earcaíocht dlí; agus an tUasal Marese Phelan, earcaíocht mar ionadaithe ón tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí. Cuirim fáilte freisin roimh an Uasal Nicholas Meehan, príomhoifigeach cúnta mar ionadaí ón Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.

  I dtús báire, roimh aon chur i láthair, ba mhaith liom rud amháin a rá faoin Acht agus tá dualgas orm é a léamh amach. Ba mhaith liom a chur ar aird na bhfinnéithe go bhfuil de bhua alt 17(2)(l) den Acht um Chlúmhilleadh 2009 finnéithe faoi chosaint ag lánphribhléid maidir leis an bhfianaise a thabharfaidh siad don choiste seo. Má ordaíonn an coiste dóibh, ámh, éirí as fianaise a thabhairt i leith ní áirithe agus má leanann siad dá tabhairt amhlaidh, ní bheidh siad i dteideal dá éis sin ach pribhléid cháilithe i leith a gcuid fianaise. Ordaítear dóibh gan fianaise a thabhairt ach amháin fianaise a bhaineann le hábhar na n-imeachtaí seo agus fiafraítear díobh cleachtadh parlaiminte a urramú nár chóir, más féidir, daoine ná eintiteas a cháineadh ná líomhaintí a dhéanamh ina n-aghaidh, ina n-ainm, ina hainm nó ina ainm nó ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Ba mhaith liom na finnéithe a chur ar an eolas freisin go ndéanfar na ráitis tionscnaimh seo a gcuirfear faoi bhráid an choiste a fhoilsiú ar shuíomh gréasáin an choiste tar éis an chruinnithe seo. Meabhraítear do chomhaltaí an cleachtadh parlaiminte atá ann le fada nár chóir dóibh tuairimí a thabhairt maidir le duine atá taobh amuigh de na Tithe nó maidir le hoifigeach ina ainm, ina hainm, nó ar shlí a bhféadfaí iad a aithint.  Tá sé deacair orm é sin a léamh amach gach uile sheachtain ach gabh mo leithscéal mar go bhfuil orm é sin a dhéanamh. Táimid ag tnúth leis an gcur i láthair ónár n-aíonna mar is í sin an rannóg nó an Roinn is tábhachtaí ó thaobh na Gaeilge de. Is í an tUasal Comerford a bheidh ag labhairt linn anois.

Ms Shirley Comerford: I am here today as requested by the committee to address the response provided previously by the Public Appointments Service, PAS, to the questionnaire submitted by the committee and the objectives and actions that are being implemented by PAS in the provision of Irish language and bilingual services. I can confirm that the Public Appointments Service continues to review the level of demand for the provision of our services through the Irish language by monitoring the number of queries, requests and applications received through Irish. We are aware, however, that there is likely to be a latent demand for services across the public service to be delivered through Irish owing to the fact that, due to previous poor experiences, people engage with the service through English. This is understandably frustrating for the Irish language speakers, and PAS has focused, therefore, on improving and promoting the services we offer to Irish language speakers.

  PAS is the recruitment and resourcing service provider for client organisations in the civil and public service. It is responsible for the sourcing, assessment and delivery of quality candidates to those clients. We run a wide variety and range of openly advertised and interdepartmental promotion competitions within the Civil Service. We also recruit the most senior levels in local authorities, trainee gardaí, and a range of management, executive and specialist roles across the Civil Service and public service.

  PAS also has a key role in the identification of suitable members for appointment to State boards. PAS has a good track record of providing services through Irish, and we have prepared a number of Irish language schemes aimed at improving the delivery of services through Irish for our various customer groups. We provide services through Irish to Irish speakers who make contact with our office. The office has arrangements in place to put members of the public in touch with minimum delay with an appropriate member of staff who can deal with their business, whether in the English or Irish language.

  Over recent years our website, publicjobs.ie, has been the main channel for managing and delivering our recruitment services and businesses. There is a tab at the top of our website whereby candidates may choose to have the content displayed in Irish or English. The Irish version of this website is a dynamic rather than a static one, with new jobs advertised in both the English and Irish languages. The candidate registration facility is in both official languages and the job title, job description and application form are available in both official languages during the application period. Information booklets are available in both official languages for general service grades, posts in Gaeltacht communities, posts where the Irish language is a particular requirement, and posts under the remit of the Department of Education and Skills. Of the 518,905 members of the public registered with publicjobs.ie, 4,131 have indicated a preference for doing their business with PAS through Irish. All of the messages issued to these users are sent in the official language of their choice.

  PAS is also responsible for the recruitment and selection of candidates with proficiency in Irish to meet the needs of clients. A Government decision of 30 October 2013 approved the introduction of measures to support Irish language proficiency in the Civil Service and replace the bonus marking policy with measures that seek to increase the cohort of functional bilinguals in the Civil Service. PAS initially introduced Irish language proficiency as a separate stream for general service recruitment competitions. More recently, we run stand-alone competitions to establish panels for entry grades. In these cases, all of the selection processes are conducted through Irish. These include clerical officer competitions in 2018, and we are advertising a nationwide executive officer, EO, competition this weekend as well as putting plans in place to advertise for the higher executive officer, HEO, competition in 2020 for candidates with fluency in Irish.

  We are aware that the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht has put measures in place to promote the Irish language as a career option in the public service. This includes the Conradh na Gaeilge seó bóthair to target second and third level students and those attending Gaeltacht summer colleges. PAS sent a team to the recent ESB Creative Tech Fest in the National Conference Centre, which was attended by many Irish-speaking second level students. We hope that these initiatives will increase the numbers of suitably qualified candidates applying for Irish language roles.

  Overall, 64 general grade assignments were made to Irish language posts since 2016, ranging from 35 clerical officers to two assistant principal officers. Clerical officer panels for 15 counties were put in place through the 2018 competition. Fifteen candidates were assigned through this process and all the panels were exhausted. The overall number who applied for Irish language clerical officer was 259 compared with 14,013 for the general clerical officer competition. These numbers demonstrate the challenges we are facing in attracting Irish-speaking candidates through the public service.

  PAS continues to conduct Irish language proficiency tests for roles that it recruits for on behalf of the local authorities. Those who demonstrate proficiency in both official languages are awarded an additional 6% of the total marks available at interview for such proficiency. We also recruit Garda trainees and have run six recruitment campaigns since 2013. Each of these has had an Irish language stream. Eighty-three Garda trainee candidates qualified through these streams since 2013.

  We note a significant drop between the number of applications received for the Irish language stream and the numbers completing the tests. It has been our experience across competitions that many candidates applied for the Irish language stream, but when contacted, they did not have the fluency or wish to proceed through that stream. The newly-introduced model of running competitions specifically for Irish language, such as the HEO and EO, may improve this issue for us.

  PAS also recruits for posts across the public service where the ability to communicate effectively in Irish is an essential requirement, including a range of primary district inspector and translator roles. We also recruit for posts across the public service where a good and reasonable knowledge of Irish is an essential requirement. Since 2013, PAS has recruited for 11 different examination assessment manager roles in the State Examinations Commission. PAS uses both internal and external resources to support the provision of service through Irish, including the development and maintenance of a list of potential selection board members with the ability and proficiency to carry out selection processes through the Irish language.

  In addition to the website, marketing materials such as leaflets and banners are provided in both the English and Irish languages at careers fairs, conferences and events. We also advertise in Seachtain, Tuairisc.ie, PEIG, LinkedIn, and Facebook to target Gaeltacht areas specifically.

  All staff are provided with information on the Irish language services provided by PAS and information on the contents of the Irish language scheme. To promote Irish informally with staff, PAS has some common phrases in Irish and their equivalent in English on the office’s intranet, and these are updated regularly. We also provide Irish language training for staff and highlight further opportunities for training and qualifications available to staff interested in developing their skills further so that they are confident in providing services through Irish. Three staff have completed such training in the past two years and six staff have recently commenced this training. Given the relative size of our organisation, this is very encouraging.

  PAS has had a translator on staff since 2002 and is currently filling the vacancy arising from the retirement of our translator earlier this year. Two clerical officers were also sourced from the Irish panel in 2017 and work in areas of recruitment that have the highest demand for services through Irish. In addition to the translator, PAS has seven Irish speakers who provide services to the public through Irish. It is expected that the six staff currently undergoing Irish language training and the newly recruited translator will also provide such services from 2020.

  All of our publications and general support material for candidates and the general public are available in both official languages, for example, our customer charter and annual report, etc.

  We are also committed to supporting Irish candidates applying for roles in the EU institutions. In co-operation with the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht and the Department of Foreign Affairs, we provided significant support to Irish candidates applying for the roles of Irish linguistic assistant and Irish translator. As a result, nine candidates were successful in the most recent linguistic assistant competition and 15 were successful in the translator competition.

  PAS is aware of the Official Languages (Amendment) Bill and the likely changes that will arise through this legislation.  We welcome the opportunity to co-operate with the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht in the implementation of the provisions of this Bill. We also look forward to sharing our knowledge, expertise and experience in the area of recruitment and to engaging with other bodies to discuss and develop our thinking in the area of promoting the use of Irish in both the Public Appointments Service itself and the public service generally through our recruitment processes.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Gabhaim buíochas leis an Uasal Comerford. Tá sé beagáinín deacair an óráid a chloisteáil i mBéarla agus ansin é a aistriú. Leanfaimid le ceisteanna.

Deputy Aengus Ó Snodaigh: Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh Tá roinnt ceisteanna agam. Tá súil agam go bhfuil siad simplí go leor fiú gur obair dheacair í an earcaíocht. Tá a fhios agam óna bheith ar chúpla painéal thar na blianta go mbíonn méid áirithe marcanna tugtha le haghaidh scileanna difriúla. An míneoidh an tUasal Comerford dúinn an tslí ina dtugtar marcanna sa phróiseas earcaíochta? Cé mhéad a thugtar le haghaidh scileanna, experience agus rudaí eile? An bhfuil méid áirithe tugtha don Ghaeilge sa chóras marcála? Cloisim an méid atá á rá ag an Uasal Comerford maidir le daoine atá ag dul trí chúrsaí oiliúna Gaeilge. Cé mhéad atá ar an bhfoireann san iomlán? Tá sé deacair a thomhais conas mar atá ag éirí leis an tseirbhís. Tá sé go maith go bhfuil baill fhoirne ag foghlaim na scileanna nach bhfuil acu.

Ceann de na róil atá againn i gcoitinne, má chreidimid gurb í an Ghaeilge an teanga náisiúnta, ná a dhéanamh cinnte go bhfuil an Státchóras ag léiriú meas ar an teanga agus, dá réir, go bhfuil sé ag cur gach seirbhís gur féidir leis ar fáil as Gaeilge. Chun é sin a dhéanamh, caithfimid an líon is mó státseirbhíseach le Gaeilge a fháil gur féidir linn. Conas is féidir linn bogadh i dtreo na céime sin go tapa? Tá sé ag tarlú ach tá sé ag tarlú go mall. An bhfuil gá ann céatadán níos mó ná mar a bhfuil daoine ag caint faoi a chur i leataobh? An gá don státchóras i gcoitinne meas a léiriú don Ghaeilge arís? Tá sampla agam. Sna 1950í, agus b'fhéidir roimhe sin, sula raibh mise timpeall, nuair a bhí daoine ag cur iarratais isteach ar phoist sa Státchóras, go minic chuaigh siad chuig múinteoir nó a leithéid chun an t-iarratas a scríobh i nGaeilge mar síleadh gur thug sé sin buntáiste dóibh. Síleadh go mbeadh deis níos fearr ag an iarratasóir post a fháil toisc go raibh an litir as Gaeilge. Anois cuireann roinnt daoine le Gaeilge isteach ar phoist sa Státseirbhís i mBéarla. Ní dhéanann siad iarratas trí Ghaeilge toisc go síleann siad go gcuirfidh a n-iarratais ar leataobh nó go roghnófar iad do phost oifigeach Gaeilge nó oifigeach cléireachas le Gaeilge amháin. B'fhéidir nár mhaith leo bheith ag obair ar chúrsaí Gaeilge amháin ná go mbeadh a duties go hiomlán trí Ghaeilge. Níor mhaith leo a bheith the token Gaeilgeoir. Conas is féidir linn an meon sin sa phobal i gcoitinne a athrú? Aithním an méid atá ag tarlú. B'fhéidir go mbeidh an tUasal Comerford in ann na ceisteanna sin a fhreagairt dom.

Ms Shirley Comerford: I will take the question on training first because it is fairly straightforward to answer. We currently have six people in training and we have already trained three. By the end of it, when these people are trained, we should have 15 people on staff who can provide services.

  The Deputy's other question related to the applicant pool and how we attract Irish speakers. A lot of work is being done with the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht with regard to selling careers in the public service to Irish speakers. I understand that there has been an increase resulting from work on CAO points with regard to the Irish language. The Department is also sponsoring things like masters level qualifications. These are also funded by a centre of excellence for EU careers. There are many interventions at various stages in second and third level institutions to sell the public service as an attractive career and, as the Deputy has mentioned, to increase the pool of applicants who speak Irish.

  As I said in my opening statement, the numbers are very stark. Almost 519,000 applicants have registered on publicjobs.ie, of which more than 4,000 have indicated that they want to conduct their business with us through Irish. It is quite a small pool. We are aware that there is likely to be pent-up demand. It is a matter of participating and partnering with Departments when they are rolling out initiatives, particularly the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht, for obvious reasons. We are quite dynamic in making sure that, when we are selling roles on publicjobs.ie, our services are provided through Irish and that it is as easy as possible for Irish speakers to conduct their business with us through Irish. We welcome such communication. We go to great lengths to make sure that we do that. Promoting that is very important.

  On the Deputy's earlier point about panels where a person must specify a preference for English or Irish and people opting for the English stream, we will find out over the next six months or so whether having specific Irish-only competitions will increase the applicant pool. These are a number of things we are thinking about with regard to increasing the candidate pool and promoting engagement with the Public Appointments Service through Irish.

Deputy Aengus Ó Snodaigh: Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh Ba í an cheist a chuir mé faoin bhfoireann ná cé mhéad baill foirne atá ag an tseirbhís in iomlán?

Ms Shirley Comerford: We have 200 staff.

Deputy Aengus Ó Snodaigh: Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh Go maith. Dá mbeinn ag cur isteach ar phost atá fógartha ar suíomh leis an seoladh www.publicjobs.ie, cheapfainn láithreach go bhfuil an Béarla i gceist. Tuigim nach bhfuil ar dhuine ach cnaipe a bhrú agus go bhfuil gach rud éasca ach is i mBéarla an chéad rud a fheictear. Níl a fhios agam conas gur féidir é seo a dhéanamh ar bhealach difriúil. B'fhéidir go mbeifear in ann an leathanach a roinnt ina dhá leath. Níl a fhios agam. Tá rud eile i gceist. Níl an locht ar an tseirbhís ach ar an gcóras oideachais agus, b'fhéidir, orainn féin ach nuair a bhíonn ar dhaoine foirm a líonadh, stopann siad nuair atá sé le líonadh i nGaeilge. An bhfeiceann an tUasal Comerford daoine ag teacht isteach ar an suíomh Gaeilge ach ag athrú go dtí an leagan Béarla nuair a fheiceann siad na ceisteanna? Más fíor sin, tá fadhb leis an bhfoirm nó leis an gcóras oideachais. Tá eagla ar dhaoine foirmeacha a líonadh i nGaeilge. Ní chreidim go bhfuil an figiúr sin ó thaobh daoine a bhfuil sé ar a gcumas cur isteach ar phoist le Gaeilge fíor. Ceapaim go bhfuil eagla nó drogall orthu roimh fhoirmeacha Gaeilge a líonadh.

Ms Shirley Comerford: With regard to the Deputy's point, it is not necessarily the case that those 4,000 are the only people with sufficient proficiency in Irish to conduct their day-to-day work through the language or to apply for a role.  These are the people who are interested in applying for roles in the public service.

I can speak about an example of what we have seen in this regard. In the Garda trainee recruitment campaigns, which we have been running annually for the past six years, one of the requirements is that candidates have proven proficiency in two languages, one of which must be either English or Irish. In cases where the candidates do not meet this requirement, the regulation allows us to undertake assessments that prove their competency in the Irish language. We have designed tests to ensure that the candidates' language proficiency is at the appropriate level. At the time of application, candidates have two options. They can apply for the general stream, the Irish language stream, or both. They are then permitted to sit stage 1, the online tests, and stage 2, and their scores at these stages are used for both streams. If they are successful at these stages, they are then called forward to stage 3. This consists of a competency-based interview in each language. Candidates then have the choice to proceed with one or both streams. If they are successful at interview, they are then forwarded to Garda headquarters for further processing. The statistics for these competitions, which the members will have seen in my submission, show the number of applicants for the Irish language stream of the Garda competition who drop out between submitting an application and completing the tests. It has been our experience that many candidates tick the box to indicate they wish to apply for the Irish language stream, but when we make contact with them, they do not have fluency or do not wish to proceed with that stream of the competition.

This problem is not unique to Irish language campaigns. We have experience of candidates ticking boxes to say that they meet other criteria only for us to realise that they do not as we move through the processes. That is what we are trying to do with the model of running competitions specifically for Irish-speaking candidates. This will allow us to see whether there is a correlation between dropout rates and application rates and how effective our awareness campaigns and advertising have been. We may then be able to draw some conclusions from our findings.

Deputy Aengus Ó Snodaigh: Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh I dtaca leis sin, molaim don Seirbhís um Cheapacháin Phoiblí ceist a chur ar siúd a thit amach as próiseas earcaíochta an Gharda Síochána. An raibh eagla orthu go mbeidís gafa mar gharda le Gaeilge sa Ghaeltacht dá leanfaidís leis an bpróiseas, fiú nach raibh siad ag lorg post mar sin? Ar cheap siad go mbeidís pigeonholed, mar a deirtear as Béarla? Bíonn eagla ar dhaoine atá ag lorg post nuair atá Gaeilge acu. Tá mo bhean chéile, mar shampla, ag obair leis An Post. Nuair a thagann clúdach litreach isteach as Gaeilge, deirtear, "There is one of yours; translate that for me", léi. Tarlaíonn sé sin. Bíonn eagla ar a lán de na Gaeilgeoirí a bhfuil aithne agam orthu go dtarlóidh an rud céanna leo so ní luann siad go bhfuil Gaeilge acu. Deir daoine go bhfuil spéis acu a bheith ar an liosta Gaeilge nó agallamh a dhéanamh trí Ghaeilge, ach ansin imíonn siad ón sruth sin.

Ms Aoife Lyons: Further research is required. We have experience of candidates coming back to say that they did not know they would have to be assessed through Irish. There was a lack of understanding of our processes. I hope the campaigns specifically for Irish speakers, to which Ms Comerford referred, will result in a critical mass of people and that it will no longer be a case of a person being the only Irish speaker in the building and therefore being given all the translation work. If there are two, three or four people with Irish, there will be more diversity in the work. I totally take the Deputy's point but I hope the step we are taking with these focused Irish language campaigns will mean that Irish speakers will not be a novelty and that they will be seen far more frequently.

Deputy Aengus Ó Snodaigh: Information on Aengus Ó Snodaigh Zoom on Aengus Ó Snodaigh Gabhaim buíochas leis na finnéithe.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Gabhaim buíochas leis an toscaireacht as an gcur i láthair. Tá an-chuid ann. Thóg sé tamall orm léamh tríd. Tá cúpla ceist agam. B'fhéidir go spreagfaidís cúpla ceist eile. Ar dtús, nuair a bhíonn post le líonadh, an bhfuil aon ról faoi leith ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí i leagan síos na riachtanas don phost? An é go dtagann eagraíocht eile chuige le menu iomlán agus go lorgaíonn an tseirbhís a leithéid de dhuine gan cheist? An bhfuil deis ag an tseirbhís athruithe a dhéanamh ar an job specification sin? Cuir i gcás education and training board, ETB, atá ag lorg CEO agus go bhfuil a fhios againn go léir go bhfuil roinnt Gaelscoileanna ann i gceantar an ETB sin. An mbeadh an tseirbhís ag treorú an eagraíocht i gcomhair duine le Gaolainn nó chun an Gaolainn a bheith san áireamh mar scil roghnach? Cé aige a bheadh an cinneadh sin? An bhfuil ról ag an tseirbhís na heagraíochtaí sin a threorú gur chóir dóibh duine le Gaolainn a lorg i gcomhair ról faoi leith?

Nuair atá poist éagsúla á bhfógairt, cén sórt caiteachais atá i gceist? Cén caiteachas atá ann ó thaobh fógraíocht as Béarla agus fógraíocht as Gaolainn? Luadh thart ar 4,000 iarratasóir atá ag lorg a ngnó a dhéanamh trí Ghaolainn. An iadsan i gcomhair poist i gcoitinne nó poist a dhéileálann le cúrsaí Gaolainn? Nuair a théann an tseirbhís ag lorg daoine, téann sé ag headhunting daoine le Gaolainn i gcomhair post faoi leith chun go mbeidh daoine faoi leith ar fáil aige. Tá cúpla ceist eile agam ach tosóimid ansin.

Ms Shirley Comerford: With regard to the specifications and role descriptions, we are the service provider. Usually, we are approached by a Department, or an ETB in the instance the Deputy described, that will have engaged with the relevant stakeholders in the composition of the role description. We would obviously have a look at this description. Our experience is that the Department's hiring department tends to be all over it, but we have a look at the role specification, and if we note that a glaringly obvious requirement has been overlooked or that the Department has not thought of something, we then flag that for the Department. In the majority of cases role descriptions, particularly for senior roles, are very well developed before they reach us, so we do not tend to see any gaps in them. Obviously, there are some roles that require business to be conducted through Irish. That would be laid out specifically within the role specification. We would call it out fairly quickly if it was missing. We do have success in filling such senior roles. These would usually be in the State Examinations Commission or the Department of Education and Skills. We fill many senior roles in these organisations through Irish.

  With regard to the advertising spend, publicjobs.ie is our main advertising portal. We also do some advertising in newspapers and use social media services such as LinkedIn, Facebook and so on. To take, for example, the role of a medical consultant, in planning a campaign for such a role, we look to see where our advertising would have the most impact. This may be in professional journals or in regional newspapers in the area where the vacancy has arisen.  We assess what method would attract the widest candidate pool and we then arrange to advertise through all of those mediums. I do not have a specific breakdown of Irish publications in which we have advertised but I am happy to prepare a note for the Deputy on that matter after the meeting.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan An bhfuil an tUasal Comerford ag rá go mbeadh an fógra sa leabhrán Gaolainne an t-aon áit a mbeidh an Ghaolainn le feiceáil nó an mbeadh fógraí dátheangacha san Irish Examiner, an Irish Times nó pé áit? An bhfuil dhá shruth fógraíochta ann nó an bhfuil an Ghaolainn agus an Béarla ar chomhchéim? Shamhlóinn go mbeadh gach fógra dátheangach ach tuigim ón Uasal Comerford go bhfuil sruth Gaolainne agus sruth eile ann. An bhféadfadh sí é sin a chinntiú?

Ms Shirley Comerford: We advertise all of our roles on our website, publicjobs.ie. When one logs on to publicjobs.ie, which lists all available roles, one sees a tab. If one clicks that tab, everything on the page is translated into Irish. All of the role descriptions, the particulars of the role, and so on are all on the page in Irish. Applicants are given the choice to apply through Irish.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Fágfaimid an suíomh Idirlín ar leataobh mar ní dóigh liom go mbeadh aon chostas i gceist ansin. Nuair a théann an tseirbhís i dtreo na meán agus í ag lorg duine i gcomhair post faoi leith, an gcuirtear an bhéim chéanna ar an nGaolainn agus ar an mBéarla nó an bhfuil breis caite ar fhógraíocht trí Bhéarla? An bhfuil an fhógraíocht trí Ghaolainn pigeonholed go dtí irisí faoi leith? Is é sin a bhfuil mé ag iarraidh díriú isteach air. Cén caiteachas atá ann? An bhfuil sé ar chomhchéim?

Ms Shirley Comerford: They are absolutely on an equal footing. We have a very generalist approach when it comes to advertising. Our aim is to make sure that we reach the widest pool of candidates. When we are composing role descriptions, we make sure to include the qualifications, eligibility criteria, and the skills, knowledge and attributes that are needed to execute that role. We do not emphasise Irish or English in that. It is really about the skills, knowledge and attributes that candidates need to perform successfully the role for which we are recruiting. We do not differentiate.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan An mbeadh an tsuim chéanna airgid á chaitheamh ar fhógraíocht trí Bhéarla agus ar fhógraíocht trí Ghaolainn?

Ms Shirley Comerford: Absolutely. It is possible that we sometimes spend more on Irish advertising. It depends on the publications we are using. Obviously, if we are advertising roles in which there is a specific requirement for Irish, we make sure to advertise that role in publications frequently read by Irish speakers such as the likes of Peig.ie, Seachtain, and so on. Social media is also a key medium through which to advertise roles. When we use Facebook, we have the ability to target specific Gaeltacht regions.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Glacaim leis nach mbeidh na figiúirí ag an Uasal Comerford inniu ach b'fhéidir gur féidir léi a leithéid a sheoladh ar aghaidh chuig an gcoiste amach anseo.

Ms Shirley Comerford: Absolutely. That is no problem.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Fillfidh mé ar an gcéad cheist maidir leis an éifeacht atá ag an tseirbhís ar an ról atá á fhógairt má thagann eagraíochtaí éagsúla chuig an tseirbhís agus má bhraitheann sí gur chóir go mbeadh Gaolainn ina riachtanas nó ina scil roghnach don ról. An bhféadfadh an tUasal Comerford cúpla sampla a thabhairt dúinn de chásanna ina raibh sé ar an tseirbhís an cath a throid ar son na Gaolainne chun cur ina luí ar eagraíochtaí éagsúla gur chóir go mbeadh Gaolainn riachtanach? An bhfuil cúpla sampla aici? Luaigh sí go raibh roinnt plé ag an tseirbhís le cúpla eagraíocht.

Ms Shirley Comerford: Obviously, there are some roles for which Irish is a fundamental requirement. Our experience of working with Departments is that the Departments already know this, so what comes to us is really the finished product. I do not have examples of situations in which we have gone back to Departments to tell them that a role has an Irish requirement. That is not our role. Our experience with the Departments is that where there is specific requirement, they notify us of it in the role description. We have not had to have that fight.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Cuirfidh mé ceist dheireanach, más féidir liom. Nuair atá Gaolainn leagtha síos mar rud roghnach nó desirable sa job description, cén meáchan a bhfaigheann sé nuair atá an tseirbhís tar éis agallamh a chur ar duine agus nuair atá sí ag teacht i dtreo an chinnidh dheireanaigh? Cé a dhéanann an cinneadh sin? An é an Roinn nó an tseirbhís? Conas a dhéantar an t-idirdhealú?

Ms Shirley Comerford: What the Deputy is referring to is a policy matter for the Department. There is no weighting given to roles in the Civil Service. There is a weighting of 6% given for Irish proficiency in respect of senior roles in local government.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan An bhféadfadh an tUasal Comerford an 6% sin a mhíniú? An sé phointe breise é sin?

Ms Shirley Comerford: Yes. An additional 6% is given for proficiency in Irish on top of the marks received.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan An bhfaightear é sin i ngach grád san údarás áitiúil nó i ngráid faoi leith amháin?

Ms Shirley Comerford: I do not know. We only recruit for senior grades in local government.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Baineann sé leis na gráid arda.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cuirfidh mé ceist a fhad is atá an Teachta Ó Cuív ag machnamh. Maidir leis an bpointe deireanach faoin 6%, tá na marcanna bónais sin fós ann ó thaobh foirne don chóras áitiúil.

Ms Shirley Comerford: That is right.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Níl sé ann do státseirbhísigh.

Ms Shirley Comerford: No.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tá a fhios agam gur cinneadh polasaí atá i gceist ach, óna taithí féin, an gceapann an tUasal Comerford gur fiú breathnú arís ar na marcanna bónais chun daoine a mhealladh? An bhfuil sé ag feidhmiú sa chóras áitiúil?

Ms Shirley Comerford: With respect, I do not think the issue is the marking scheme but the availability of candidates. It is not the case that candidates presenting who are proficient in Irish are disproportionately disadvantaged in any marking scheme. Our biggest challenge is the actual candidate pool, the people who are putting themselves forward for our Irish stream competitions or opting to compete through the Irish stream. That is where our biggest challenge is. It is not that they are failing as they come through the process, in which case 6% would make a difference. It is that they are not coming through the processes or applying at all.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Aontaím leis an Uasal Comerford go bhfuil dúshláin ansin ach tá córas ag feidhmiú ina dtugtar marcanna bónais de 6%. An bhfuil aon taighde déanta ag an tseirbhís? An bhfuil sé ag feidhmiú i gceart? An fiú breathnú air mar chuid de réiteach an dúshláin? Tá sé ann in earnáil na húdarás áitiúla.  Níl sé ann do na státseirbhísigh. An bhfuil taighde ar bith déanta maidir leis sin? An fiú fáil réidh leis na pointí breise? An dtuigeann an tUasal Comerford an cheist? An bhfuil aon taighde déanta ar cén chaoi atá sé sin ag feidhmiú?

Ms Shirley Comerford: I am not aware of any research. However, the policy for this matter does not rest with us, but with the Department of Public Expenditure and Reform.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An mbailíonn an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí aon staitisticí ó thaobh na poist sin? An bhfuil eolas mar sin ag na finnéithe? Cé mhéad duine atá earcaithe ag an tseirbhís agus buntáiste bainte amach acu ó thaobh an 6%?

Ms Shirley Comerford: I can provide the Chairman with a note on that. I do not have that information off the top of my head.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Níl mé ag iarraidh spotsolas a chur ar an Uasal Comerford ach táimid ag iarraidh an t-ábhar seo a phlé.

Ms Shirley Comerford: We went into some detail in our submission on the numbers who compete and the numbers who come through. We tried to give a sense of that.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tá an ráiteas cuimsitheach agus tá sé léite agam. Tá deacracht agam de bharr go bhfuil na finnéithe ag caint i mBéarla agus tá orm iad a aistriú. Tá sé sin deacair orainne. Tiocfaidh mé ar ais ag an gceist sin níos déanaí.

Sa ráiteas tosaigh, luaitear nár líonadh aon phost le Gaeilge in 2018. An bhféadfadh na finnéithe é sin a mhíniú dom? Tá na gráid faoi leith luaite sa tábla sin. Is léir go raibh blianta áirithe níos fearr ná blianta eile, ach cad a tharla in 2018? Tá náid scríofa do chuile ghrád sa bhliain sin.

Ms Shirley Comerford: That is probably a timing issue. While we would have advertised a campaign in 2018, we would have assigned people in 2019. If we advertised a competition in November, for instance, we would not be ready to make assignments from that competition until the following year. We ran a clerical officer competition in 2018, and those numbers are reflected in the 2019 figures.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An ritear comórtas chuile bhliain?

Ms Shirley Comerford: No.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Ní bhíonn comórtas ann chuile bhliain. An mbraitheann sé ar an éileamh?

Ms Shirley Comerford: Yes.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cé mhéad comórtas a bhí i gceist in 2018?

Ms Shirley Comerford: I do not have that figure off the top of my head. Is the Chairman referring specifically to Irish language roles or to jobs in general? I can give her some-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Táim ag iarraidh pictiúr iomlán den scéal, mar tá sé seo cosúil le míreanna mearaí. Níl mé ag iarraidh ach míniú a chur ar an rud. Is dócha nach mbeadh drogall ar bith ar na finnéithe a rá go bhfuil géarchéim ann ó thaobh na Gaeilge de. Nach bhfuil géarchéim sa tír seo ó thaobh na Gaeilge de? Sin an fáth go bhfuil muid ag cur brú ar an Rialtas an Bille maidir leis an teanga oifigiúil a thabhairt isteach. Tá sé ráite go soiléir ag an gCoimisinéir Teanga go bhfuil teipthe go huile agus go hiomlán ag na scéimeanna teanga. Tá géarchéim ann. An aontaíonn an tUasal Comerford leis sin?

Ms Shirley Comerford: There is a huge challenge in trying to attract a wide pool of candidates who are willing to compete for roles in the public service through Irish. To answer the Chairman’s other question regarding the jigsaw comparison, we advertise around 450 competitions a year and place approximately 14,000 or 15,000 people in roles.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Ritear 450 comórtas gach bliain.

Ms Shirley Comerford: Roughly.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cé mhéad duine as an bhfigiúr sin a fhaigheann post?

Ms Shirley Comerford: It depends, but between 12,000 and 15,000 people.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cé mhéad acu sin a fhaigheann poist le Gaeilge, nó poist ina bhfuil Gaeilge sainaitheanta mar riachtanas?

Ms Shirley Comerford: I will use the example of the 2018 competition for clerical officer because that is an entry grade. In that competition, we ran a nationwide campaign for candidates with proficiency in Irish. A total of 20 candidates were placed on a panel, of which 15 were assigned.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Sin an sruth Gaeilge.

Ms Shirley Comerford: It is a specific Irish language stream. Fifteen people came in through a nationwide campaign.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cad faoi na gráid eile?

Ms Shirley Comerford: Around 259 people applied for that competition, and 20 people were placed on that panel. In comparison, 14,000 people applied for the English stream of that competition. That is why the candidate pool is such a huge challenge for us.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Is tír dhátheangach í an Bheilg, agus is eiseamláir í Ceanada maidir leis an dúshlán seo. An raibh na finnéithe i dteagmháil leis an mBeilg? An bhfuil taighde déanta acu óna thaobh sin agus cad atá foghlamtha acu?

Ms Shirley Comerford: We have very strong ties with our counterparts in Canada. They visit us frequently and we see them and exchange-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly D’iarr mé faoin méid atá foghlamtha uathu. Cad atá foghlamtha ag na finnéithe maidir leis na dúshláin atá os ár gcomhair anseo?

Ms Shirley Comerford: It is a challenge that-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cad atá déanta ag na tíortha a luaigh mé ó thaobh cúrsaí earcaíochta de?

Ms Shirley Comerford: It is about things such as where one advertises, the candidate’s ease and experience throughout the process, making sure the services we offer and the process itself are professional and speedy, and fulfilling the normal expectations every candidate would have when engaging in the process. In terms of addressing the issue, often a collective effort from a number of initiatives and Departments in Government is needed to improve things. There is no magic-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tuigim nach bhfuil aon slat draíochta ann, ach bheinn ag súil go bhfuil rudaí faoi leith foghlamtha ag na finnéithe, mar tá dúshlán anseo. Úsáidim féin an focal “géarchéim”, ach glacaim leis gur “dúshlán” an focal atá úsáidte ag na finnéithe. Tá gá le beart maidir leis na dúshláin sin. Is sampla maith í an Bheilg. Níl mé ach ag piocadh amach cúpla tír. Go sonrach, cad iad na rudaí atá foghlamtha ag na finnéithe chun dul i ngleic leis na fadhbanna agus na dúshláin seo?

Ms Shirley Comerford: We have learned some things that we have already implemented. The candidate experience is extremely important, as is ease of access for applying, readiness of information, the candidate’s ability to engage in the process, and timely feedback and follow-up. All those things are very important for supporting candidates. When people have a bad experience, they tell nine people, whereas when they have a good experience, they only tell three. Candidate experience is very important to us, regardless of the language in which we engage with candidates.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An bhfuil an Teachta Ó Cuív réidh? Tiocfaidh mé ar ais ag an Uasal Comerford arís. De ghnáth fanaim go dtí an deireadh chun ceisteanna a iarraidh, ach ní raibh an Teachta réidh níos luaithe.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Bhí mé réidh, ach bhí mé ag éisteacht go foighneach leis an gCathaoirleach ag cur a ceisteanna.  Abair go bhfógraíonn an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí post mar oifigeach cléireachais, le sruth amháin do dhaoine gan aon Ghaeilge agus sruth eile do dhaoine le Gaeilge. Má roghnaíonn duine le Gaeilge - agus le Béarla, mar is beag duine le Gaeilge gan aon Bhéarla - an sruth Gaeilge, agus má éiríonn leo dul ar an bpainéal, an gciallaíonn sé sin nach dtairgfear ach poist ina bhfuil Gaeilge riachtanach dóibh? An áireofar iad d’aon phost nach bhfuil an Ghaeilge riachtanach dó?

Ms Shirley Comerford: In our experience, because of the numbers coming through, we never have issues placing candidates off our Irish panels very quickly. We find on occasion that candidates on the Irish-speaking panel who live in regional locations are sometimes not particularly interested in travelling to Dublin or other such places for roles. We try to match candidates as best we can. As the numbers are so small, that is not a challenge for us.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Ní freagra é sin ar mo cheist. Dá mbeinnse ag cur isteach ar jab sa Státseirbhís, ba mhaith liom deis a bheith agam ar gach post atá ar fáil ann. B’fhéidir nach mbeadh aon spéis agam dul ag obair sa rannóg Ghaeltachta den Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, ach gur mhaith liom oibriú sa Roinn Sláinte, nó sa Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, agus gur mhaith liom bogadh thart sa Státseirbhís. Má tá duine ar an bpainéal Gaeilge, an dtairgfear post dó nó di ina bhfuil Gaeilge riachtanach? An gciallaíonn sé sin nach mbeidh an deis chéanna ag an duine sin a bheith páirteach sa Státseirbhís go ginearálta? An taithí atá agamsa ar Státseirbhísigh ná go dtaitníonn leo dul ó Roinn go Roinn agus gan a bheith sáinnithe i mboiscín beag ina dtugtar fear nó bean na Gaeilge orthu. B’fhéidir gur sin an fáth nach bhfuil daoine ag cur isteach ar an sruth Gaeilge. Dá mbeinn san iomaíocht do chomórtas mar dhuine óg agus mé ábalta cur isteach air trí Ghaeilge nó trí Bhéarla, níor mhaith liom a bheith srianta sna poist a mheastar mé dóibh.

Ms Shirley Comerford: I think we are getting some things a bit mixed up. We run Irish-only streams for people coming into the Civil Service. Applicants can obviously apply for the English stream, the Irish stream, or both. They are not excluded from being on panels from both streams. That is the entry point. Once someone is in the Civil Service, he or she is part of the general list pool and is not confined to an Irish stream career. He or she has the same entitlements and mobility as every other civil servant. There is no distinction.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Dúirt an tUasal Comerford go raibh 20 duine ar phainéal agus gur thairg an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí poist do 15 acu. An bhfuil sé sin ceart?

Ms Shirley Comerford: Will the Deputy repeat that?

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Dúirt an tUasal Comerford gur ceapadh 20 duine ar phainéal agus gur tairgeadh poist do 15 acu sin. An raibh Gaeilge riachtanach don 15 post sin?

Ms Shirley Comerford: Yes, Irish would have been essential for those jobs. Those are entry grade positions for people coming into the Civil Service through external competitions. Those candidates came in through that stream and were given roles across various locations. Once they are in the Civil Service-----

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Is féidir leo bogadh ansin.

Ms Shirley Comerford: -----it is a level playing field.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Tuigim é sin, ach tá daoine srianta agus iad ag dul isteach an doras, le hais daoine nach bhfuil acu ach Béarla. An féidir liom glacadh leis-----

Ms Shirley Comerford: People are not restricted.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Dúirt an tUasal Comerford gur thairg an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí jab ina raibh an Ghaeilge riachtanach do gach uile dhuine beo den 15 duine sin.

Ms Shirley Comerford: Absolutely.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An rud atá mé ag rá ná go bhfuil níos mó deiseanna ann sa tseirbhís phoiblí má deir daoine nach bhfuil Gaeilge acu, fiú má tá Gaeilge ó dhúchas acu, mar gur féidir leo dul isteach in áit ar bith ansin. Is míbhuntáiste í an Ghaeilge sa chás seo, seachas buntáiste.

Ms Shirley Comerford: I will let one of my colleagues explain this matter better.

Ms Aoife Lyons: Our system assigns people to a service when requests come in. At the entry level, our candidates have no choice where they go. For example, ten people might be required from the general stream for the Department of Public Expenditure and Reform and ten for the Department of Justice and Equality. It is a similar process for the candidates in the Irish stream in that they go where the request is. For example, we took two people from the Irish-language panel who now both work in areas where they communicate much of the time through Irish in the Garda. One of those people has subsequently been promoted. The system does not take away any opportunities. Candidates are assigned to wherever there is a vacancy but that is exactly how it works for the English-language stream as well. Once people come into the service, the mobility kicks in and they have more options, but it is a system that allocates people.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An nglacfadh an Státseirbhís le haon duine gan aon Bhéarla?

Ms Shirley Comerford: Is the Deputy referring to people who do not have English?

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Ní ghlacfadh an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí le haon duine nach raibh Béarla aige nó aici.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Ní ghlacfadh.

Ms Margaret McCabe: We would-----

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An nglacfadh an tseirbhís le duine a labhair Gaeilge amháin, gan aon Bhéarla ar chor ar bith? An rud nach dtuigeann daoine, agus a deir mise i gcónaí, ná nach comparáid é seo idir daoine atá aonteangach i dteanga amháin agus aonteangach i dteanga eile, ach idir daoine atá dátheangach agus daoine atá aonteangach. Luadh an Bheilg, áit atá daoine ar thaobh na Fraincise gan aon Phléimeannais agus dream ar thaobh na Pléimeannaise gan aon Fhraincis. Níor chas mé le Gaeilgeoir riamh a bhí ag cur isteach ar phost sa Státseirbhís nach raibh Béarla aige nó aici. Mar sin, tá siadsan in ann an dá chluiche a imirt, áit nach bhfuil lucht an Bhéarla amháin in ann ach cluiche amháin a imirt. Cuirtear daoine i rannóga nó Ranna éigin ina bhfuil Gaeilge riachtanach díreach mar go bhfuil Gaeilge acu. Má tá duine ag teastáil sa Department of Public Expenditure and Reform, ba cheart an chéad duine ar an liosta a chur ann, fiú má tá Gaeilge agus Béarla acu. Ní amháin gur féidir le daoine mar sin gnó a dhéanamh trí Ghaeilge, ach tá siad in ann é a dhéanamh trí Bhéarla chomh maith. Ní féidir duine nach bhfuil aige nó aici ach Béarla a chur, mar shampla, i rannóg na Gaeltachta thiar i gCois Fharraige, mar ní bheadh sé nó sí in ann a ghnó nó a gnó a dhéanamh. Ba cheart go mbeadh an buntáiste ag an duine dátheangach. Nílimid ag caint ar aon duine atá aonteangach sa Ghaeilge, ach daoine dátheangach. Ní maith le Gaeilgeoirí go mbíonn siad coinnithe sa chúinne i mboiscín i gcónaí.

Ms Shirley Comerford: I am not sure I follow.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív I can explain in English if Ms Comerford wants, as I have a little bit of it.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Ní-----

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív I can speak English perfectly. What I am saying is-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Leanfaidh muid ar aghaidh.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív I can speak any language I want in this committee.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Gabh mo leithscéal, a Theachta-----

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív What I am saying is that while people applying for the Irish language stream can speak Irish, they also speak English as well as any of us. My contention is that while it should be noted that candidates have both Irish and English, they should not be excluded from jobs that only require English, because they are just as able to do those general grade jobs as those who just speak English.  People do not want to be pigeonholed all of the time into a corner by virtue of the fact that they have an extra thing. As I said, it is not like Belgium where there are people who speak Flemish but do not speak French and vice versa.In our case, every Irish speaker can speak English perfectly. In fact, many of them have better English than those people who do not have Irish.

Ms Shirley Comerford: That is the functional bilingualism.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Mar Chathaoirleach, táim thar a bheith míshásta go bhfuil an cruinniú ag leanúint ar aghaidh trí Bhéarla anois. Tá córas aistriúcháin ar chostas mór i gceist agus tá an teachtaireacht ag dul amach anois má tá rud tábhachtach le rá, abair i mBéarla é. Ba mhaith liom, mar Chathaoirleach, a rá nach féidir stop a chur leis seo ach ní maith liom an teachtaireacht sin a bheith ag dul amach. Ní hí sin an fheidhm atá againn anseo. Tá pointe á dhéanamh ag an Teachta ó thaobh duine le cumas in dhá theanga, Béarla agus Gaeilge. De réir mar a thuigim, is é an rud atá á rá aige gur chóir go mbeadh buntáiste i gceist ag an duine sin atá dátheangach. Más féidir linn díriú isteach air sin, bheinn buíoch dár bhfinnéithe. Gabhaim buíochas leo.

Ms Shirley Comerford: As Ms Lyons has said, we assign candidates where vacancies arise. There are situations within regional panels, which we also have, where candidates will want to stay, understandably, in the region where they live. We will offer people roles as they come up within the regions. There are some roles, not so much at the generalist level but at the more senior levels, where there is a requirement for Irish, in which case we will recruit candidates with that Irish proficiency for those roles.

On the generalist side, we have roles in the Gaeltacht regions and in the HSE etc. Candidates themselves will consider many things when we offer them roles, including where they are going to be located and what the work is going to involve. Our role is to get people in the door. We have a volume of requests that come in from all over the system. We try to meet those requirements, but also those from the candidates’ perspective because these are their day-to-day jobs and it is important as well that they are in roles that they want to be in.

While creating a level playing field for everybody, we try to take into account opportunities where we can match both what the candidate and the client want.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Abair go bhfuil míle post lena bheith ann do dhaoine le Béarla an bhliain seo chugainn. Abair dá dtiocfadh ar an bpainéal Béarla duine an-chumasach ar fad agus go bhfaigheadh an duine sin an deichiú háit ar an bpainéal sin. Gheobhadh an duine sin tairiscint láithreach. Dá mbeadh duine sách saonta le dul ar an bpainéal Gaeilge agus nach raibh ach deich nó cúig jab le bheith ann agus go raibh an duine ar thaobh amháin den chúig ansin, d'fhéadfadh an duine a bheith ag fanacht píosa fhada go dtí go bhfaigheadh sé nó sin post. Dar liomsa, má tá Gaeilge agus Béarla ag duine, ba cheart, más rud gur jab le Béarla amháin a thiocfadh aníos i dtosach, go bhfaigheadh an duine sin an jab sin agus nach gcaithfeadh an duine fanacht ar an jab le Gaeilge. Tá Béarla ag na daoine seo. Ní féidir leis an duine le Béarla amháin cur isteach ar an jab le Gaeilge ach is féidir leis an duine le Gaeilge agus Béarla cur isteach ar an jab Béarla. Tá an tseirbhís ag rá go léimfimid thar na daoine sin.

Ms Shirley Comerford: No, Chairman, that is not what I am saying.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív It is.

Ms Shirley Comerford: The Deputy made the point that they actually have double the opportunity because they can apply for both. There is nothing to stop an individual from being on the Irish panel and on the English panel.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An bhfuil sé sin-----

Ms Shirley Comerford: They do not have to opt out, one over the other, or have to choose.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Nuair a bhí an 20 duine seo ar an bpainéal Gaeilge seo, an raibh siadsan ar an bpainéal Béarla freisin?

Ms Shirley Comerford: No. The people on the English panel have to compete on the English panel but there is nothing to preclude an Irish speaker from competing on the English panel.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Cuirfidh mé an cheist ar bhealach eile. Cé mhéad duine a chuir isteach ar an bpainéal Gaeilge a chuir isteach ar an bpainéal Béarla freisin?

Ms Shirley Comerford: I do not have that detail with me.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An bhféadfadh an tUasal Comerford teacht ar ais chuig an gcoiste leis an bhfreagra sin, lena toil?

Ms Shirley Comerford: I certainly will. Is this in respect of the new 2018 competition for the clerical officers?

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Shíl mé gurb é an rud a bheadh i gceist anseo go mbeadh comórtas oscailte ann, Gaeilge agus Béarla, go mbeadh scrúdú le déanamh, go bhfaigheadh duine áit ar an bpainéal idir a haon agus 1,000, go mbeadh gach uile dhuine ann - daoine le Gaeilge agus Béarla agus daoine le Béarla amháin - go mbeidís san ord ar an bpainéal céanna ach go mbeadh "G" curtha leis na daoine a bheadh an dá theanga acu. Nuair a bheadh an tseirbhís ag iarraidh poist ina mbeadh an Ghaeilge riachtanach léimfeadh sí síos go dtí an chéad duine eile leis an gcáilíocht. Dá mba rud é go raibh poist le Béarla ag teacht aníos agus go raibh "G" in aghaidh a ainm nó a hainm, faigheadh an duine sin an post freisin.

Ms Shirley Comerford: We explained earlier that we were running separate streams.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív B'shin an áit atáim-----

Ms Shirley Comerford: The individuals had the opportunity to compete on both streams and whichever number came up first.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Cuirfidh mé geall nach uimhir a haon a bhfaigheadh an duine. B'shin dhá fhoireann agus b’shin an t-anró. Ní thuigim cén fáth, ó tharla gurb é an scrúdú céanna atá i gceist, nach féidir le gach uile dhuine dul ar an bpainéal céanna agus go gcaithfidh duine le Gaeilge cur isteach in dhá chomórtas le háit a fháil isteach sa tseirbhís phoiblí. Ní thuigim cén fáth go gcaithfear é sin a dhéanamh seachas duine ag cur isteach air agus má tá sé nó sí an dara duine is cumasaí ar na daoine ar fad a chuirfear isteach ar an liosta, go bhfuil an duine sin thuas ag uimhir a dó, agus cibé jab a thagann aníos ansin, bíodh sé le Béarla, nó le Béarla agus Gaeilge, faigheann an duine an jab sin.

Ms Shirley Comerford: The purpose behind having the Irish-only panels is that we are looking for ways to attract people who want to work in Irish as well as people who have Irish and want to work in the general Civil Service. The idea behind it is that we are trying to expand the pool and to look for ways to encourage people to come forward and to engage with us through the Irish language, rather than having the Irish and English generalist panels combined.

We have situations, and Mr. Sinclair to my left is a good example of that, where he was on two panels, the Irish and English ones. He was appointed through the-----

Mr. Liam Sinclair: I was appointed through the Irish panel.

Ms Shirley Comerford: Was he higher up on the Irish panel than on the English panel?

Mr. Liam Sinclair: Bhí siad an-chóngarach. Bhí mé in ann a fheiceáil go raibh mé á bhogadh ó uimhir 17 ar an bpainéal Gaeilge agus uimhir 1,500, nó uimhir éigin sa réimse sin, ar an bpainéal Béarla. Bhí an dá phainéal ag bogadh mar an gcéanna agus bhí siad cóngarach ar deireadh. Bhí an seans agam, dá mba rud é gur tháinig an post as Gaeilge ar dtús agus nach raibh mé ag iarraidh é, é a dhiúltú agus bheinn fós ar an gceann Béarla agus vice versa.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Fiú amháin bhí an tUasal Sinclair ina chuid den dá phainéal-----

Mr. Liam Sinclair: Bhí buntáiste leis sin.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív -----agus níl aon soiléireacht againn cé mhéad duine a dhéanann é sin, a thuigeann é sin, agus a chuireann an iarracht bhreise seo cur isteach ar an dá phainéal. B'shin an áit a bhfuil an fhadhb ann.

Tá fadhb eile ag baint leis seo, ar ndóigh, mar gur ainmnigh nó níor ainmnigh na Ranna Stáit mórán post a raibh Gaeilge riachtanach iontu. Dúradh gur fhógair Ranna Stáit nach raibh aon phoist a raibh an Ghaeilge riachtanach iontu, fiú ar leibhéal an oifigigh chléireachais. Ar an gcaoi seo, tá an tseirbhís ag dúnadh go leor Ranna Stáit do dhaoine. Bheadh sé i bhfad níos fearr, fiú dá mbeadh an Ghaeilge ó dhúchas ag duine, dul ar an bpainéal Béarla.

Ms Shirley Comerford: That is not within our control to be honest.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Tuigim é sin.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tá lón machnamh anseo. Tá dhá phainéal i gceist. Níl na figiúirí ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí cé mhéad duine atá ag dul siar. Tá figiúirí tugtha dúinn ag dul siar go 2017. B'fhéidir go mbeidh na finnéithe in ann teacht ar ais agus na figiúirí a thabhairt dúinn ó 2016 ar aghaidh cé mhéad duine a chuir an dua ar an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí bheith ar an dá phainéal agus cé mhéad duine nach ndearna é sin.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív An raibh dhá scrúdú le déanamh?

Ms Shirley Comerford: Yes.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Le teacht ar an dá phainéal, an gcaithfear dhá scrúdú agus dhá agallamh a dhéanamh?

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cé a rinne an cinneadh dhá phainéal a bhunú? Cén uair a tháinig sé sin isteach?

Ms Shirley Comerford: We do not use exams for clerical officer grades so it is not an onerous application process. We can have a look at the numbers that have come through but 64 people have come through since 2016, as I alluded to in my opening statement. I am not expecting the numbers will be hugely different from that but we will certainly have a look at it and come back to the committee on that. On why we are running the Irish language-only competitions, it is about trying to address that issue of encouraging people to apply through Irish, making it as easy as possible for candidates to apply and having a look to see if this will make a difference. We are not sure at this stage because we have yet to run the competitions but it is being done in an effort to try to increase that candidate pool and encourage people to come forward and compete.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Má chuirim isteach ar an dá phainéal, an mbíonn orm dhá agallamh a dhéanamh nó cén bealach a chuireann duine isteach air?

Ms Shirley Comerford: One will have to do two interviews. They are two separate processes and streams.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Seo í an fhadhb i gcónaí le bheith mar Ghaeilgeoir. Seachas é a bheith ina bhuntáiste, cuireann sé tuilleadh anró ar dhaoine. Don duine atá dátheangach, ba cheart go mbeadh sé ina bhuntáiste, ní ina mhíbhuntáiste. Ba cheart go mbeidís in ann pacáiste leis an dá rud in éineacht a fháil le chéile agus go mbeidís go huathoibríoch ar an bpainéal le Béarla mar ipso facto tá Béarla acu ar aon chaoi. Dá mbeadh mise ag cur isteach air, táimid ar ais sa rud a chuireann alltacht orm. Is é sin ná go bhfuil duine an t-am ar fad ag iarraidh either anró breise a chur orthu féin nó caithfear tosú ag déanamh tomhas cé acu an bealach is fearr le dul ar aghaidh. Cuireann daoine an cheist orthu féin an gcuirfidh siad síos go bhfuil Gaeilge acu nó nach gcuirfidh siad síos é.

Ms Shirley Comerford: As we said earlier, our intention in this is to try to broaden the candidate pool and encourage Irish speakers to compete because, as it stands, the numbers are so low that we had to do something.

Deputy Éamon Ó Cuív: Information on Éamon Ó Cuív Zoom on Éamon Ó Cuív Aontaím go gcaithfidh an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí daoine le Gaeilge a earcú ach ná smaoiníodh muid riamh ar dhaoine le Gaeilge go bhfuil siad gan Béarla. Tá Béarla acu. Áfach, smaoinímid ar dhaoine le Gaeilge agus nach bhfuil Béarla acu. In ionad é a bheith ina bhuntáiste go bhfuil Gaeilge agus Béarla ag daoine, cuirimid i mbosca na Gaeilge iad agus deirtear amhail is nach raibh aon Bhéarla acu. Tá Béarla den scoth acu. Sin é an áit a bhfuil an fhadhb.

Ms Shirley Comerford: I would contend that is not how it is viewed. Our view is they are like gold nuggets and we have to try to do whatever we can to try to encourage and support people through our processes. We cannot turn around to any candidates and tell them they can compete in one process but not in another, or that if they compete in one process, it entitles them to a role in another process. We have to be clear because, as the Deputy knows, recruitment and selection are fairly litigious. We have codes of practice and rules and regulations we have to adhere to. We are looking to do something a little bit different here to see if that makes an impact. It is not just the design of the competition itself. We have been doing other things, such as reaching out to the second and third level institutions, going on roadshows, and targeted media campaigns. It is all in an effort to widen the candidate pool because we recognise the importance of having as many bilingual and Irish-speaking individuals in the public service and Civil Service as possible. What we were doing was not giving us sufficient numbers to meet that need.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Is dócha nach leor fós an méid atá á dhéanamh. Tá géarchéim agus dúshlán ann. Sa dara seisiún inniu, beimid ag plé an Ghaeilge san Aontas Eorpach agus an próiseas atá ar siúl i dtreo stádas iomlán ó thaobh na Gaeilge de san Eoraip, comhthreomhar leis na hiarrachtaí atá á dhéanamh ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí. Is aisteach an rud é nach mbeidh an maolú ar an nGaeilge in 2022 ach tá na dúshláin chéanna ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí. Tuigim ón ráiteas tosaigh go bhfuil sibh ag obair as lámh a chéile ó thaobh na Gaeilge a chur chun cinn san Eoraip. Rud atá níos tábhachtaí domsa ná cad atá foghlamtha ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí ó thaobh na bearta atá déanta san Eoraip. Tá na dúshláin chéanna ann ach tá orthu na dúshláin sin a shárú roimh 2022. Beidh siad os ár gcomhair i gceann tamaill, ach de réir mar a thuigim, tá solúbthacht i gceist. Ní raibh siad in ann teacht ar dhaoine so bhí orthu an cleachtas a athrú agus daoine a earcú i mbealaí éagsúla. Cad atá foghlamtha ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí as sin?

Ms Shirley Comerford: The Chairman hit the nail on the head when she spoke about doing things differently and recruiting people in different ways. That is what we are trying to do.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Ní fheicim an fhianaise. B'fhéidir go bhfuilim beagáinín ró-chrua oraibh ach ní fheicim an fhianaise go bhfuil an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí ag breathnú ar bhealaí éagsúla chun daoine a mhealladh ó thaobh amuigh agus taobh istigh den rannóg féin. Cad atá á dhéanamh ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí chun daoine a mhealladh a gcuid Gaeilge a úsáid agus a fheabhsú?

Ms Shirley Comerford: I understand what the Chairman is saying about the evidence because, again, this is something we are just trying. We will be running an Irish language-only executive officer, EO, competition, which will be advertised this week, and we will be running an Irish language-only higher executive officer, HEO, competition. We will be able to look at that in 2020 after we have run that competition to see if that has made an impact. That is one of the things we are doing differently to see if we can widen that candidate pool, as well as all the other things we are doing around reaching out to the second and third level institutions, partnering with the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht on its roadshows, looking for ways where we can engage and work with Departments that have specific requirements. Those are things we are doing. I would like to think that at this time next year we will have some data so we can look at the correlations and see if it has made an impact and if it is any different.

Mr. Nicholas Meehan: I might say something on behalf of the Department of Public Expenditure and Reform. As the committee will be aware, the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht has set up a committee, of which the Public Appointments Service, PAS, and ourselves are members, and they can also ask others to take part in this. As the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht has said, "research will be commissioned aimed at identifying inter alia priority areas for the recruitment of Irish speaking officials and the provision of services in Irish". Then the Department gives a list and we can provide the committee with details of that. Both the PAS and we are intimately involved with that group. As committee members know, it is a six-year plan and part of it is about recruiting functional bilinguals and more Irish speakers and examining how we can do that. There is also an issue in that our Irish-speaking people see careers in primary teaching, for example, whereas they may not be aware the Civil Service also offers rewarding careers for Irish speakers. People can move around in the Civil Service. If a person gets a job that requires Irish, he or she is not restricted to remaining in that area unless he or she wishes to.  The recent mobility scheme for clerical officers, COs, and EOs allows people to click on a button that allows them to stay in an Irish language area if they prefer to do so. If an Irish language job comes up they can apply for that themselves rather than applying for English-speaking jobs so we are trying to address the issue. We also have to recall that the moratorium was only lifted in 2015.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tuigim é sin agus tá a fhios agam go bhfuil coiste idir-Rannach i gceist.

Mr. Nicholas Meehan: It is a big-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tá a fhios agam é sin ach tá géarchéim ann ó thaobh na Gaeilge de agus ó thaobh cúrsaí earcaíochta de. Beidh dualgais bhreise oraibh nuair a thagann an Bille atá le foilsiú roimh dheireadh na míosa isteach.

Gabhaim buíochas leis na finnéithe. Tá seisiún eile againn agus bíonn sé deacair ar bhaill an choiste mar bíonn dualgais eile acu sa Dáil agus sa Seanad. Tá sé cabhrach dúinne cúrsaí a phlé anseo chun na fíricí a fháil. Gabhaim buíochas leis an Uasal Comerford, an Uasal Meehan, an Uasal Lyons, an Uasal McCabe, an Uasal Sinclair agus an Uasal Phelan. An chéad uair eile, b'fhéidir go mbeidh an cruinniú againn trí Ghaeilge. Is cuma liom faoi bhotúin ach tá gá leis an gcruinniú a fheidhmiú trí Ghaeilge. Go n-éirí libh le bhur dturas sa teanga. Beidh sos beag againn ar feadh cúpla nóiméad.

  Cuireadh an suí ar fionraí ar 5.31 p.m. agus cuireadh tús arís leis ar 5.34 p.m.

Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle faoin dul chun cinn atá déanta ag Institiúidí an Aontais Eorpaigh maidir le maolú na Gaeilge a laghdú de réir a chéile.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cuirim céad míle fáilte roimh an Uasal Eimear Ní Bhroin, oifigeach gnóthaí teanga an Choimisiúin Eorpaigh agus tá an tUasal Timothy Hayes ina theannta. Níl aon ghá an tAcht um Chlúmhilleadh 2009 a léamh amach arís. Chuala na finnéithe é cheana. Faraor, tá na baill imithe ach tá ceisteanna acu sa Dáil agus sa Seanad, bhí vótáil agus bhí siad anseo ó 4 p.m. Gabhaim buíochas do na finnéithe as a bheith anseo. An t-ábhar atá faoi chaibidil againn ná tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle faoin dul chun cinn atá déanta ag institiúidí an Aontais Eorpaigh maidir le maolú na Gaeilge a laghdú de réir a chéile. Tá sé an-tábhachtach dúinn a bheith ar an eolas.

Ms Eimear Ní Bhroin: Is cúis áthais dom é a bheith anseo inniu thar ceann Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin chun an chéad tuarascáil ón gCoimisiún Eorpach ar an dul chun cinn atá déanta ag na hinstitiúidí maidir le deireadh a chur le maolú na Gaeilge de réir a chéile a chur i láthair. Go raibh maith agat, a Chathaoirligh, as cuireadh a thabhairt dom chuig cruinniú an lae inniu.

Ar dtús báire, ba mhaith liom comhthéacs a thabhairt go hachomair ar an gcúis ar fhoilsigh an Coimisiún tuarascáil agus ar an bpróiseas ar leith a bhfuil an tuarascáil féin mar chuid de. Faoi mar is eol do na baill, nuair a tháinig Éire isteach sna Comhphobail Eorpacha in 1973, níor iarr sí an Ghaeilge a bheith ar cheann de theangacha oifigiúla na n-institiúidí. Níor iarr sí ach na conarthaí a aistriú go Gaeilge agus an ceart a bheith ag saoránaigh cumarsáid i nGaeilge a dhéanamh le hinstitiúidí an Aontais. Ansin in 2005, d’iarr Éire an Ghaeilge a bheith ina teanga oifigiúil de chuid an Aontais Eorpaigh. Mhol sí maolú nó córas srianta chun nach gcuirfí ar fáil i nGaeilge ach rialacháin áirithe. Glacadh an maolú ar feadh cúig bliana agus tar éis athbhreithniú a dhéanamh air in 2010, cuireadh síneadh cúig bliana eile leis. I mí na Nollag 2015, ar iarraidh ó rialtas na hÉireann, chinn an Chomhairle deireadh a chur leis an maolú agus stádas iomlán a thabhairt don Ghaeilge de réir a chéile san Aontas Eorpach faoi 2022.

Is amhlaidh a chuir sin tús leis an bpróiseas chun cur leis an acmhainn Ghaeilge san Aontas agus is é is cúis leis an tuarascáil seo freisin. Is próiseas uathúil é an próiseas seo atá á chomhordú ag Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin ar an ábhar gurb í seo an chéad uair riamh dúinn córas nua teanga a chur ar bun do bhallstát ar ballstát é cheana féin. Is gnách leis an Aontas teangacha nua a thabhairt isteach agus a bheith ag cur leo mar chuid den phróiseas aontachais níos leithne, próiseas atá mar chuid den ullmhúchán a dhéanann tír sula dtéann sí isteach san Aontas Eorpach. Is éard atá le déanamh againn an uair seo ná freagairt d’iarraidh de chuid na hÉireann cur lena córas teanga atá ann cheana, i gcomhréir lena straitéis chun cur le húsáid na Gaeilge agus leis an eolas atá uirthi. Tá an cinneadh seo á chur chun feidhme go praiticiúil againn agus táimid ag iarraidh a chinntiú go bhfuil an obair atá ar siúl againn chun cur leis an acmhainn Ghaeilge i gcomhar leis an obair atá ar siúl ag Éirinn ina leith sin. Táimid leath bealaigh tríd an bpróiseas, nach mór, agus is go céimneach a táthar ag cur leis an méid aistriúcháin atá ar siúl, de réir incrimintí atá leagtha amach in iarscríbhinn Rialachán 2015/2264. I mí Iúil 2019, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach tuarascáil ar an dul chun cinn a rinneadh idir mí Eanáir 2016 agus lár 2019. Thug an Chomhairle an tuarascáil dá haire. Tá mé anseo inniu chun príomhphointí na tuarascála agus cúrsaí mar a sheasann siad anois a chur i láthair.

Chuamar i muinín cur chuige a bhí bunaithe ar phróisis agus chuireamar grúpa comhpháirteach idir an tAontas Eorpach agus Éire ar bun, grúpa inar tugadh le chéile Rialtas na hÉireann agus na seirbhísí teanga de chuid institiúidí uile an Aontais Eorpaigh.  Thosaigh an grúpa faireacháin ar mhaolú na Gaeilge ag obair sa bhliain 2016. Leanfaidh sé leis nó go mbeidh stádas iomlán bainte amach. Is maith mar atá ag éirí leis an gcur chuige sin. Tá dul chun cinn déanta le chéile againn ar gach gné a bhaineann leis an acmhainn a mhéadú. Tá gréasán curtha ar bun againn chun tacú le fás na teanga: aistriúchán go Gaeilge, teangeolaithe a earcú, conraitheoirí seachtracha a úsáid agus cur leis na hacmhainní Gaeilge atá ar fáil. Luafaidh mé roinnt príomhéachtaí praiticiúla atá bainte amach go dtí seo i dtaca leis na gnéithe sin. Ó cuireadh an chéad dá incrimint i bhfeidhm in 2017 agus in 2018 maidir le hábhar a aistrítear go Gaeilge - na treoracha agus na cinntí - d'aistrigh na hinstitiúidí níos mó ná a dhá oiread go Gaeilge idir 2016 agus lár 2019. Ní reachtaíocht amháin a chumhdaítear leis sin, ach ábhar le haghaidh an ghréasáin agus ábhar polaitíochta, cumarsáide, comhairliúcháin agus tuairiscithe.

Idir deireadh 2015 agus lár 2019, rinne an tAontas Eorpach méadú ar líon na mball foirne Gaeilge sna seirbhísí teanga. Chuaigh líon na mball foirne ó 58 nduine go 102 dhuine le linn an tréimhse céanna. D’eagraigh sé ceithre chomórtas oscailte le haghaidh foireann bhuan. In ainneoin na hiarrachta comhpháirtí nach beag, ní raibh na torthaí ach go measartha. Cé go bhfuil spéis mhór sna comórtais uile, rud a léiríonn an díocas atá ann, níor leor an sprioclíon iarrthóirí ar éirigh leo. Ní bhfuarthas ach deichniúr aistritheoir agus naonúr cúntóir in 2017, agus 15 aistritheoir agus triúr dlítheangeolaithe in 2019 ó na ceithre chomórtas EPSO. Chun aghaidh a thabhairt air sin, chuaigh an tAontas Eorpach i muinín cur chuige solúbtha trí fhoireann shealadach a earcú agus a chur faoi oiliúint. Reáchtáladh 14 phróiseas roghnúcháin i gcomhair foireann shealadach. Chun acmhainn na foirne Gaeilge inmheánaí a chomhlánú, d'eagraigh institiúidí an Aontais Eorpaigh ceithre ghlao ar thairiscintí le haghaidh saoraistriúcháin, rud a chiallaíonn go bhfuil níos mó oibre á cur chuig aistritheoirí Gaeilge in Éirinn. Eagraíodh glao amháin le haghaidh seirbhísí profléitheoireachta chomh maith agus trí thriail chreidiúnúcháin le haghaidh saorateangairí.

Chuaigh an tAontas Eorpach agus Éire i gcomhar chun cur leis na hacmhainní atá ann don Ghaeilge. Cuireadh inneall nua don mheaisínaistriúchán néarach Béarla-Gaeilge ar bun sa bhliain 2018, inneall atá curtha ar fáil chomh maith don seirbhís phoiblí anseo in Éirinn. Ullmhaíodh comhaontú idir na hinstitiúidí agus Éire chun corpais dhátheangacha reachtaíocht náisiúnta na hÉireann a chomhroinnt, comhaontú a síníodh i mí Dheireadh Fómhair 2019. Leanadh chomh maith leis an obair ar an tionscadal téarmaíochta IATE, atá maoinithe ag Rialtas na hÉireann, i gcomhar le Fiontar in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Tháinig méadú leanúnach ar Euramis, banc idirinstitiúideach na gcuimhní aistriúcháin. Chomh maith leis sin, chuaigh an tAontas agus Éire i mbun tionscnamh comhpháirteach chun tabhairt faoi leagan Gaeilge de chorpas dlí an Aontais Eorpaigh. Aistríodh 4,700 leathanach as measc an 11,000 leathanach a sainaithníodh mar phríomhchodanna de reachtaíocht an Aontais Eorpaigh.

De réir a bhfuil tuartha maidir leis an éileamh aistriúcháin a bheidh ann, teastóidh acmhainn i bhfad níos mó chun incrimintí 2020 agus 2021 a bhaint amach. Is gá do na hinstitiúidí iarrachtaí móra a dhéanamh, agus iad ag obair i gcomhar le hÉirinn, chun cur lena n-acmhainn chun riar do na riachtanais atáthar a thuar. Cé nach luaitear an ateangaireacht leis an maolú, ní mór í sin a chur san áireamh freisin mar go hiondúil bíonn ateangairí i measc na ndaoine céanna a bhíonn ar fáil le hearcú.

Mar fhocal scoir, míneoidh mé na chéad chéimeanna eile sa phróiseas seo. Leanfaidh an Coimisiún den obair lena chomhpháirtithe in Éirinn agus leis na seirbhísí teanga eile. Faoi mhí an Mheithimh 2021, tuairisceoidh sé arís ar an deireadh atá á chur de réir a chéile le maolú na Gaeilge. Mura bhforáiltear dá mhalairt le rialachán nua, scoirfidh an maolú d'fheidhm a bheith aige an 1 Eanáir 2022. Is cúis áthais d'ard-stiúrthóireacht an aistriúcháin an chéad tuarascáil seo a chur faoi bhráid Choiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán. Is toradh í an tuarascáil seo ar an dianchomhoibriú fiúntach idir seirbhísí teanga an Aontais Eorpaigh agus Rialtas na hÉireann, agus is liosta le lua an méid atá bainte amach agus muid leath bealaigh tríd an bpróiseas. De mheon seo an chomhair agus na comhinfheistíochta, táimid muiníneach go leanfaimid de bheith ag cur leis an teacht atá ar ábhar agus ar acmhainní atá ar fáil as Gaeilge sna blianta beaga romhainn. Thar aon ní eile, is iad na daoine, seachas na leathanaigh, atá tábhachtach. Tá sé tábhachtach go gcuirtear seirbhís ar fáil do phobal labhartha na Gaeilge. Tá sé mar aidhm againn sa Choimisiún cur le héiceachóras uile na teanga tríd an ábhar is úsáidí a aistriú do phobal na Gaeilge anseo in Éirinn agus trí na teangeolaithe Gaeilge is fearr a earcú agus a chur faoi oiliúint.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Tá an ceart agat gurb iad na daoine seachas na leathanaigh atá tábhachtach.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Gabhaim buíochas le hEimear Ní Bhroin as an gcur i láthair. Aontaím go bhfuil na daoine níos tábhachtaí ná na leathanaigh. Tá an-áthas orm a fheiscint go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh maidir le stádas na Gaeilge a chur ar chomhchéim le gach teanga Eorpach eile. Glacaim leis go bhfuil roinnt dúshláin ann. Iarrfaidh mé cúpla ceist mar gheall orthu i gceann nóiméad. Tá sé ráite ag Eimear Ní Bhroin go bhfuil an-chuid aistriúcháin á dhéanamh. Cad iad na hiarrachtaí atá á ndéanamh chun an dul chun cinn seo a chur os comhair an phobail in Éirinn? Conas a bheadh a fhios ag muintir na tíre seo go bhfuil deiseanna fostaíochta ar fáil san Eoraip? Conas a bheadh a fhios acu cén chaoi inar féidir leo teacht ar na háiseanna atá ann as Gaolainn? Mar a luaigh Eimear Ní Bhroin, ní fiú na leathanaigh gan iad a úsáid. Tugadh figiúirí dúinn mar gheall ar an dúshlán fostaíochta agus nach raibh an Coimisiún ábalta teacht ar dhaoine. Cad iad na deacrachtaí atá tógtha faoi ndeara ag an gCoimisiún sa chomhthéacs seo? Tuigim gur cuireadh postanna sealadacha agus cúrsaí oiliúna ar fáil. Cén bearnaí a bhí á líonadh? Céard iad na deacrachtaí a bhí ann? An ea nach raibh teacht ar dhaoine le Gaeilge, ar dhaoine le heolas ar an gcóras san Eoraip, nó ar dhaoine le heolas ar an dlí? Cad é an oiliúint atá á chur ar fáil sa chomhthéacs seo? Bhí plé againn níos luaithe le hoifigigh atá gnóthach ag earcú. Is dócha go bhfuil siad in iomaíocht leis na finnéithe atá i láthair. B'fhéidir go bhfuil teagmháil eatarthu. An úsáideann an Coimisiún an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí chun daoine a earcú? Cén plé a bhíonn eatarthu? An féidir linn ceachtanna a fhoghlaim ón dá chóras chun a chinntiú go mbeidh go leor daoine ar fáil chun na postanna Gaeilge a líonadh?

Ms Eimear Ní Bhroin: Maidir le cúrsaí feasachta agus conas an scéal a chur faoi bhráid an phobail, déanann an Coimisiún roinnt mhaith rudaí ar leibhéil éagsúla. Ba mhaith liom an rud is tábhachtaí i gcomhthéacs an tuarascáil áirithe seo a lua. Gach bliain, tugann muid cuireadh do mhic léinn ó na hollscoileanna agus do dhaoine atá tar éis céim a fháil cheana féin teacht chugainn le haghaidh ócáid lae. I mbliana, míníodh na postanna éagsúla atá ar fáil agus cuireadh ceardlanna praiticiúla ar fáil ionas go bhféadfadh daoine a fheiscint cad atá i gceist leis na postanna difriúla agus triail a bhaint as roinnt de na rudaí. Rinneamar é sin faoi scáth an Oireachtais i mbliana amuigh i City West. Déanann muid rud éigin mar sin gach bliain. I mbliana, bhí 90 duine ag an ócáid áirithe sin. D'fhan roinnt daoine linn don lá, rud nach dtarlaíonn go minic ag na comhdhálacha seo. D'fhanadar linn ós rud é go raibh spéis acu sna postanna. Is toradh é sin i slite ar an obair atá tar éis a bheith ar siúl ag na hinstitiúidí go ginearálta agus ag an Rialtas chomh maith. Táimid ag dul amach go dtí na hollscoileanna agus na scoileanna. Táimid ag féachaint ní hamháin ar an ngá gearrthéarmach ach freisin ar an ngá a bheidh ann amach anseo. Bogfaidh daoine ar aghaidh agus éireoidh daoine as. Táimid ag féachaint ar na céimeanna seo ar fad. Mar sin, tá ceardlanna aistriúcháin á dhéanamh againn le meánscoileanna. Caithfear an t-uafás a dhéanamh agus muid ag leanúint leis an iarracht seo. Táimid tar éis pointe a shroichint go bhfuil soláthar d'aistritheoirí againn agus go bhfuil daoine fostaithe againn. Míneoidh mé na difríochtaí idir na comórtais éagsúla. Tá roinnt mhaith fós le déanamh. Ní bheimid in ann stopadh.  Ní féidir linn ach cur leis seo agus labhairt lena chéile. Bíonn muid de shíor i dteagmháil leis an Rialtas sa chóras seo. Bíonn muid i dteagmháil leis an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí. Dúirt oifigigh ón tseirbhís níos luaithe sa chruinniú go bhfuil siad ag cur leis an gcabhair agus leis an tacaíocht atá ar fáil do na hÉireannaigh atá ag cur isteach ar na postanna seo. Táimid ar fad ag iarraidh an sprioc chéanna a shroichint. Cé go bhfuilimid ag tarraingt ón linn chéanna, tá daoine difriúla ag dul amach go dtí an Bhruiséil. Ní theastaíonn ó gach duine é sin a dhéanamh ach oiread. Tá pointe déanta agam maidir le todhchaí an chórais sa chomhthéacs seo. Táimid ar fad ag cur le rud éigin a bheidh ann amach anseo. Tá an-chuid post éagsúil le Gaeilge ar fáil anois. Tá scileanna áirithe á lorg againn.

Maidir leis an difríocht idir na comórtais éagsúla, agus an fáth gur chríochnaíomar leis na cinn shealadacha, ba cheart dom a rá go bhfuil teangacha eile ag teastáil chomh maith i gcás na post buan a thagann faoi na comórtais EPSO. Is pointe an-tábhachtach é sin. Ba mhaith liom an comórtas deireanach a bhí ann sa bhliain 2018 a lua mar shampla. Chuir 190 duine isteach ar an gcomórtas sin agus iarradh ar 114 duine teacht chuig an chéad bhabhta eile. Níl ach dhá rud a bhí sa tslí orthu ansin - ar chuireadar an leibhéal ceart de na teangacha éagsúla ar an bhfoirm féin nuair a bhí sé á líonadh isteach acu? Nuair a léann daoine na fógraí do na comórtais seo, tá sé tábhachtach go gcinnteoidís go bhfuil an leibhéal ceart acu le haghaidh na dteangacha difriúla. Ní gheobhaidh siad cuireadh go dtí an chéad bhabhta eile gan an leibhéal ceart a bheith acu. Is í an difríocht idir na comórtais EPSO agus na comórtais shealadacha ná nach bhfuil béim ar na teangacha eile agus gur féidir le daoine an oiliúint a fháil nuair atá siad istigh sa chóras. Cabhraíonn na hinstitiúidí le daoine cur leis na scileanna teanga atá acu. Is í sin ceann de na difríochtaí atá ann idir an dá rud. Minic go leor, cuireann na daoine sin isteach ar na comórtais bhuana níos déanaí, nuair atá an-taithí acu ar aistriú sna hinstitiúidí agus tá siad tar éis traenáil a fháil. Tá na teangacha ag an-chuid acu, b'fhéidir ag leibhéal na hardteiste. B'fhéidir go bhfuil obair ag teastáil. Tá teanga eile ag teastáil chun post buan a fháil. Is dúshlán eile é sin ar bharr an méid atá againn faoi láthair.

Maidir le conas a bhfuil a fhios ag daoine go bhfuil na hábhair aistrithe ar fáil as Gaeilge. Tá an-obair déanta ag Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn. Tá iarracht déanta aige thar na blianta, sula raibh dlí i gceist, ábhair a chur ar fáil as Gaeilge ar an suíomh Idirlín atá aige. Le cabhair ón aonad aistriúcháin, tá níos mó agus níos mó stuif ar fáil. Tá leabhrán ar fáil a lainseáladh anseo san Oireachtas ag tús mhí Dheireadh Fómhair. "Cad é an scéal?", nó "What's the Story?" i mBéarla, an t-ainm a bhí ar an leabhrán seo de scéalta maidir leis an Aontas Eorpach anseo in Éirinn. Chabhraigh an t-aonad aistriúcháin linn agus aistríodh é láithreach. Níl sé sin sa dlí. Tá sé sin tábhachtach toisc go bhfuil sé ar fáil anois do dhaoine le léamh. Tá an-obair ar siúl chun iarracht a dhéanamh rudaí mar sin a chur ar fáil. Mar is eol don choiste, tá an pointe seo an-tábhachtach d'ardstiúrthóireacht an aistriúcháin. Ní hamháin go gcaithfimid an méid atá le déanamh de réir an dlí a dhéanamh, ach freisin ba cheart dúinn an t-eolas atá ag teastáil ó dhaoine a chur ar fáil don phobal sa dhá theanga.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Tá áthas orm a chloisteáil nach easpa Gaolainne atá i gceist. Tuigim ón méid atá ráite go bhfuil easpa Gaeilgeoirí le teangacha eile.

Ms Eimear Ní Bhroin: Sna postanna buana.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Sna postanna buana.

Ms Eimear Ní Bhroin: Tá sé spéisiúil go bhfuil ag éirí go maith le daoine ó thaobh leibhéil Gaeilge sna poist shealadacha. I gcás ceann de na comórtais a bhí againn le déanaí, dhein 33 duine an scrúdú agus bhí caighdeán sách ard ag 16 acu chun dul go dtí an chéad chéim eile. Bhí an leibhéal ard sin ag leath de na daoine a chuir isteach ar an gcomórtas. Athraíonn sé sin na staitisticí.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Iarraim ort na figiúirí sin a thabhairt don choiste arís.

Ms Eimear Ní Bhroin: Tháinig 33 duine isteach chun comórtas sealadach a bhí againn le déanaí a dhéanamh agus bhí an leibhéal cuí ag 16 iarrthóir chun an agallamh a dhéanamh. Nuair is léir go bhfuil na daoine seo ag teacht, athraíonn sé sin na staitisticí i slite éagsúla.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Aontaím leis an bpointe atá déanta mar gheall ar an teagmháil leis na meánscoileanna agus dreamanna eile ionas go mbeidh sruth ag teacht thar na blianta atá romhainn. Tá sé tábhachtach go bhfeicfidh daoine go bhfuil todhchaí mhaith láidir ann. Idir an dá linn, an mbeidh an Coimisiún in ann na bearnaí atá ann a líonadh leis an gcóras sealadach, nó an mbeidh ar an gCoimisiún headhunting a dhéanamh? Conas a bheidh an Coimisiún ábalta dul i ngleic leis na bearnaí atá ann faoi láthair? An bhfuil puinn bearnaí ann faoi láthair? An bhfuil roinnt post oscailte inniu go bhféadfadh na daoine atá ag éisteacht leis an gcruinniú seo iarratais a dhéanamh?

Ms Eimear Ní Bhroin: Cinnte.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Cá dtiocfaidh an pobal ar na háiseanna atá ullmhaithe agus ar fáil as Gaolainn? An bhfuil siad ar fáil faoi láthair ar shuíomh Idirlín nó in oifig an Aontais Eorpaigh? Tá sé fíorthábhachtach go mbeadh éileamh ón phobal. Má táimid chun an t-éileamh sin a chothú, ba cheart go mbeadh eolas ag daoine ar na háiseanna éagsúla seo. Ba cheart go mbeadh rogha acu.

Ms Eimear Ní Bhroin: Tá folúntais oscailte ar fáil do chonarthaí sealadacha faoi láthair. Má théann daoine go dtí epso.eu - an tseirbhís a fhostaíonn daoine do na hinstitiúidí ar fad - tá sé indéanta cur isteach inniu ar chomórtais oscailte d'aistritheoirí agus do phrofléitheoirí le Gaeilge. Más mian leo iarratais a chur isteach le haghaidh na bpost sin, ní mór dóibh na CVs agus gach rud mar sin a chur isteach. Tógann sé am agus caithfear a bheith foighneach. Caithfear na rudaí a léamh. Má chuireann siad an t-eolas cuí isteach sa bhunachar sin, tá na hinstitiúidí in ann daoine a bhaint den liosta, cuireadh a thabhairt dóibh teacht agus scrúdú nó agallamh a dhéanamh. Tá córais éagsúla ag na hinstitiúidí difriúla. Is féidir cur isteach ar an gcomórtas seo ag aon am. Tá sé ar oscailt. Níl dáta deiridh leis an gcomórtas áirithe seo. Is rud amháin é sin.

  Molaimid do dhaoine atá ag féachaint air seo cur isteach ar na hintéirneachtaí. Tá siad ar fáil ní hamháin ag na hinstitiúidí - tá teangacha eile ag teastáil - ach tá an Rialtas ag maoiniú daoine le dul amach ar feadh deich mí ag obair sna hinstitiúidí éagsúla. Tá beirt againn sa Choimisiún faoi láthair. Is tréimhse mhaith é sin go bhfeicfidís cad atá ag tarlúint, go bhfaighidís an taithí aistriúcháin seo agus go dtuigfidís an cineál leibhéal atá i gceist leis na comórtais. Tá rudaí ar oscailt an t-am ar fad. Beidh comórtais eile ann. Tá na folúntais le líonadh. Is cinnte go bhfuil poist eile, agus gach cineál post. Tá aistritheoirí, ateangairí, profléitheoirí, dlítheangeolaithe, cúntóirí teanga, bainisteoirí agus poist éagsúla eile ag teastáil chun na rudaí seo ar fad a dhéanamh. Tá na hábhair ar fáil sa dá theanga ar shuíomh Idirlín na hionadaíochta anseo in Éirinn. Tá sé ar fáil chomh maith ar an suíomh lárnach, europa.eu. Tá an dá áit i gceist. Déanann muid iarracht an scéal a scaipeadh. Bhí seastán againn ag aonach an Oireachtais le daoine ó na hinstitiúidí éagsúla agus na leabhráin ar fad ar fáil againn. Cuireann muid rudaí amach go dtí na scoileanna agus na hollscoileanna. Bíonn mo chomhghleacaithe ó aonad an aistriúcháin agus ó na seirbhísí teanga eile amuigh in ollscoileanna ag míniú céard atá ar siúl acu agus conas mar a oibríonn na postanna. Tá roinnt mhaith againn ag iarraidh an teachtaireacht seo a mhíniú do dhaoine. Tá níos mó agus níos mó Gaeilge ag teacht chun cinn sna hinstitiúidí. Ceapaim go bhfuil sé le feiscint. Bíonn an-éileamh ag na scoileanna ar an stuif atá ar fáil againn as Gaeilge.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Baineann mo chéad cheist eile leis na hábhair atá ar fáil don phobal. Ar dearnadh aon taighde ar an eolas nó na háiseanna atá á lorg ag daoine? Ar cuireadh ar fáil na hábhair atá riachtanach le cur ar fáil, dé réir an Aontais Eorpaigh, agus tosú leis sin?  An ndearnadh taighde ar cén t-éileamh atá ann nó cad a bheadh muintir na hÉireann ag cuardach chun a chinntiú go mbeadh sin ann ar dtús?

Ms Eimear Ní Bhroin: Mar a dúirt mé, an samhradh roimh an dlí seo-----

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan B'fhéidir go bhfuil an Coimisiún srianta agus go bhfuil gá ábhar faoi leith a thosú agus a chur ar fáil. Má tá, tá sin ceart go leor ach má tá deis díriú isteach ar rudaí breise-----

Ms Eimear Ní Bhroin: An rud a dhéanamh?

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan Yes.

Ms Eimear Ní Bhroin: Mar a bhí á rá agam ag an tosach, mar a tharlaíonn san ionadaíocht sula raibh dlí i gceist in aon chor, toisc go raibh daoine le Gaeilge ag cur ceisteanna ar ionadaíocht an Choimisiúin anseo in Éirinn, cuireadh stuif ar fáil ar an suíomh gréasáin ach go háirithe san ionadaíocht, agus bhí leabhrán againn sula raibh an dlí seo fiú i gceist. Tá iarracht déanta againn a bheith in ann freagra a thabhairt ar an éileamh seo atá ann. Tá sin déanta againn sular shroicheamar pointe an rialacháin seo. Is cinnte go bhfuil an rialachán féin ar an rud is tábhachtaí atá le déanamh ag an tseirbhís aistriúcháin, ach tá siad de shíor ag cinntiú go bhfágtar spás do rudaí mar sin, agus b'shin an fáth gur luaigh mé an leabhrán sin mar shampla, mar má tá na rudaí sin ar fáil as Béarla caithfidh go bhfuil iarracht ann na rudaí seo a chur ar fáil as Gaeilge chomh maith.

Níl taighde déanta go beacht againn. Nílimid tar éis ceist a chur ar dhaoine. Ag an am céanna, diaidh ar ndiaidh táimid ag cur le rudaí. Nuair atá éileamh an-mhór ar rudaí as Béarla, mar shampla, sin iad na rudaí atá in úsáid arís agus arís eile ar an suíomh Idirlíon agus táimid ag iarraidh a dhéanamh cinnte de mar sin go bhfuil siad ar fáil i nGaeilge chomh maith. Ní féidir linn gach rud a aistriú láithreach. Táimid ag obair air, mar a fheiceann na baill, ach tá an-chuid dul chun cinn le déanamh fós. Ag an am céanna, táimid de shíor ag faire ar cad atá in úsáid, agus nuair a chuirtear ceist orainn, déanfaimid cinnte de go bhfuil an méid gur féidir linn a chur ar fáil a úsáideann an pobal á chur ar fáil as Gaeilge. Tá an-chomhobair le Rannóg an Aistriúcháin mar tá obair á déanamh aici taobh amuigh den stuif eile.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Chun na figiúirí a chur i gcomhthéacs, cé mhéad duine atá earcaithe anois san Aontas Eorpach ag cur seirbhísí Gaeilge ar fáil? Luaigh an tUasal Ní Bhroin go bhfuil sé méadaithe ó 58 go dtí 102 laistigh de thréimhse áirithe ó 2015 go 2019. Cuir an figiúr sin i gcomhthéacs.

Ms Eimear Ní Bhroin: Cé mhéad duine atá sna hinstitiúidí go hiomlán?

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly No. Cé mhéad duine atá ag cur seirbhísí Gaeilge ar fáil?

Ms Eimear Ní Bhroin: Sin an figiúr do 2019 ach tá níos mó ná sin ann anois mar tá daoine eile fostaithe ó shin.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An bhfuil thart ar 150 duine ann?

Ms Eimear Ní Bhroin: Níl na huimhreacha agam do na hinstitiúidí eile ach tá na figiúirí agam don Choimisiún féin. Tá 27 aistritheoir sa Choimisiún. Tá ceathrar cúntóir, tá mé féin ag obair mar oifigeach allamuigh anseo in Éirinn, agus ansin tá an ceann aonad againn. Táimid go bunúsach-----

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cad mar gheall ar ateangairí agus poist eile?

Ms Eimear Ní Bhroin: An rud atá ag baint leis an ateangaireacht ná go bhfuil sé bunaithe go hiomlán ar éileamh. Mar a dúirt mé sa ráiteas tosaigh, níl an ateangaireacht sa tuarascáil seo sa tslí chéanna agus atá na rudaí eile mar níl sé sa dlí. Tá an ateangaireacht bunaithe ar cé mhéad duine atá ag lorg an tseirbhís.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Má tá sé faoi-----

Ms Eimear Ní Bhroin: Tá ateangairí againn. Fostaíodh cailín go buan le déanaí a raibh Gaeilge, Fraincis, Gearmáinis agus Béarla ar a toil aici. Tá na hateangairí ag teacht ach tá sé deacair na daoine seo a fháil. Tá caighdeán an-ard ag teastáil do na teangacha éagsúla. An rud atá tábhachtach leis an ateangaireacht ná an t-éileamh. Caithfidh daoine a bheith ag lorg an tseirbhís chun go méadófar an méid daoine atá ag teastáil. Tá saorateangairí ag na hinstitiúidí chomh maith.

Deputy Aindrias Moynihan: Information on Aindrias Moynihan Zoom on Aindrias Moynihan An bhfuil siúd ag obair sa Pharlaimint nó anseo sa bhaile?

Ms Eimear Ní Bhroin: Sa Pharlaimint Eorpach agus sa Chomhairle. Tá an-chuid de na hateangairí atá ann ag obair ar theangacha eile chomh maith. Tá saorateangairí ann chomh maith. Ní na daoine buana atá ansin go díreach ach go dtí go dtagann méadú ar an éileamh, is córas difriúil atá ansin. Tá sé soiléir leis an aistriúchán. Tá na rudaí ar fáil sa dá theanga ar an 1 Eanáir 2022. Caithfimid a bheith in ann é sin a dhéanamh chun go dtiocfaidh deireadh leis an maolú.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An mbeidh deireadh leis an maolú in 2022?

Ms Eimear Ní Bhroin: Tá na hinstitiúidí agus an Rialtas ag bualadh le chéile faoi láthair. Tá clár ama acu chun bualadh le chéile ag gach céim le cinntiú go bhfuil siad i gcónaí ag féachaint ar cad atá ag tarlú agus cé mhéad duine atá le fostú. Táimid tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh chun an pointe seo a shroicheadh. I mí an Meitheamh 2021, nó roimhe sin, tá tuarascáil eile le déanamh ag an gCoimisiún agus sin an cheist don phointe sin.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Seo an chéad tuarascáil agus beidh tuarascáil eile. Beidh an tuarascáil sin thar a bheith tábhachtach.

Ms Eimear Ní Bhroin: Cinnte. Tá na hinstitiúidí ag obair le chéile agus leis an Rialtas air seo. Tá clár ama acu agus tá na cruinnithe sin ag tarlú de shíor. Ní rud é go dtagaimid ar ais chuige uair sa bhliain chun féachaint conas atá ag éirí linn.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Bhí mé sa Bhruiséil agus chuaigh an córas go mór i bhfeidhm orm. Luaigh an tUasal Ní Bhroin arís go gcabhraíonn an córas leis na daoine óga agus na daoine fásta an ról a fhoghlaim agus teangacha breise a fhoghlaim. An féidir níos mó sonraí a thabhairt dúinn faoi sin?

Ms Eimear Ní Bhroin: Faoi cén rud go díreach?

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Faoin gcabhair a thugann an córas do dhaoine. De réir mar a thuigim, bíonn am saor ag daoine chun teangacha breise a fhoghlaim mar chuid-----

Ms Eimear Ní Bhroin: Mar chuid den phost. Tugtar am do dhaoine teangacha eile a fhoghlaim. Tá sé tábhachtach do na hinstitiúidí go mbeadh daoine solúbtha. Tá sé cosúil le státseirbhíseach anseo. Luaigh an finné ón Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe níos luaithe go mbíonn daoine in ann bogadh. I gcás na hinstitiúidí, tá teangacha tábhachtach. Tá 24 teanga san Aontas Eorpach agus ní hamháin go mbíonn daoine ag féachaint ar dhul ó pholasaithe difriúla nó ó phoist éagsúla ach bíonn siad ag féachaint ar bheith in ann obair i dtíortha éagsúla agus le daoine ó thíortha éagsúla. Tá teangacha oibre éagsúla ag baint le háiteanna difriúla sa Choimisiún. Má théann duine isteach mar aistritheoir, tugtar seans dó nó di obair ar theangacha, féachaint ar ábhair faoi leith, féachaint ar téarmaíocht in ábhair faoi leith nó dul go dtí léachtaí maidir le rudaí éagsúla chun cur leis an oiliúint atá orthu féin. Tá an-iarracht ann cur leis sin. Sin an fáth nuair atá daoine istigh sa chóras go bhfeiceann siad agus go bhfoghlaimíonn siad an t-uafás de réir mar a théann siad ar aghaidh.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly An bhfuil ceacht le foghlaim ó thaobh na Státseirbhíse anseo de agus an córas anseo i mbealach dearfach chun daoine a mhealladh tuilleadh feabhas a chur ar a chumas Gaeilge anseo sa chóras? Bhí an tUasal Ní Bhroin anseo don chur i láthair a bhí anseo níos luaithe. Luaigh na finnéithe na deacrachtaí atá acu daoine a mhealladh an Ghaeilge a úsáid agus daoine a fhostú le Gaeilge. An bhfuil ceacht le foghlaim ón Eoraip? Tá cathú orm a rá go mbeidh níos mó Gaeilge le cloisteáil san Eoraip ná mar a bheidh sa tír seo má leanann muid ar aghaidh.

Ms Eimear Ní Bhroin: Is córas an-difriúil atá ann. Níl dóthain ar eolas agam maidir le córas na Státseirbhíse.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cad mar gheall ar daoine a mhealladh an Ghaeilge a úsáid nó tuilleadh oideachas a fháil ó thaobh na Gaeilge de? Cén ceacht atá foghlamtha ag an Uasal Ní Bhroin óna taithí féin chun daoine a mhealladh?

Ms Eimear Ní Bhroin: Mar a dúirt mé, tá 24 teanga san Aontas Eorpach. Tá daoine ó thíortha éagsúla ag obair ar cheist na Gaeilge. Is as an Liotuáin don duine atá i gceannas ar Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin. Tá an bhean eile a bhí anseo linn nuair a bhuaileamar leis an gCathaoirleach sa Bhruiséil as an Ungáir. Tá teangacha éagsúla ag na daoine atá ag obair air seo. Tá gach duine ag iarraidh smaoineamh ar shlite eile chun na rudaí seo a dhéanamh agus chun daoine a mhealladh. Is rud é seo atá nua don Aontas Eorpach. Mar a dúirt mé, níor tharla sé cheana go raibh tír ann cheana féin a raibh ag iarraidh teanga a thabhairt isteach. Tá an-iarracht ar chruthaitheacht a úsáid nuair a fheictear na cruinnithe seo leis an Rialtas agus leis na seirbhísí teanga, fiú sna hinstitiúidí eile. Mar a bhí á rá againn maidir leis an ateangaireacht sa Pharlaimint, tá riachtanais éagsúla ag na hinstitiúidí éagsúla.  Tá an-iarracht á dhéanamh ag daoine féachaint ar cad é atá i gceist agus gur féidir a dhéanamh. Conas ar féidir linn bualadh le daoine nua chun na poist seo a mhíniú do dhaoine nua, fiú amháin chun a rá do na daoine sna meánscoileanna go bhfuil a leithéid de phoist ann a bheith ina aistritheoir nó ina haistritheoir? Ní poist iad a míníodh dúinn nuair a bhíomar ar scoil. Is iad seo rudaí nua. Táimid ag obair air seo ar leibhéil éagsúla agus is í an chruthaitheacht ar shlite. Nuair a fhéachaim ar mo chomhghleacaithe nach Éireannaigh iad agus nach bhfuil Gaeilge acu agus cé go bhfuil cúpla focal acu ag an bpointe seo toisc go bhfuil an méid sin ama caite acu léi, tá siad ag iarraidh smaoineamh ar shlite chun cabhrú le teanga an pointe sin a shroicheadh. Is é sin an rud atá spéis agam ann maidir leis.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Gabhaim buíochas leis an Uasal Ní Bhroin. Cén sórt post é cúntóir teanga?

Ms Eimear Ní Bhroin: Post an-tábhachtach é sin. Tá cúntóirí san aonad. Is iadsan a chinntíonn go dtéann na haistriúcháin go dtí na háiteanna cearta agus go bhfuil na rudaí déanta in am agus a eagraíonn an-chuid d'am na n-aistritheoirí. Bíonn poist eile á ndéanamh acu freisin maidir le féachaint ar ócáidí a bheith á n-eagrú ag an aonad, agus is iad siúd na daoine a chabhraíonn lena chinntiú go n-oibríonn an t-aonad i gceart. Is daoine an-tábhachtach iad a bhíonn ag teastáil uainn go minic.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Cén sórt cáilíochtaí atá ag teastáil don ról sin?

Ms Eimear Ní Bhroin: Bheadh orm seiceáil a dhéanamh ar na cáilíochtaí sin arís.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Bheadh ar a laghad céim i gceist, an ea?

Ms Eimear Ní Bhroin: Bheadh, ach tá sé difriúil ó na cinn atá ag teastáil ón obair aistriúcháin. Is féidir liom féachaint air sin agus na sonraí sin a chur ar aghaidh chuig an gcoiste.

Chairman: Information on Catherine Connolly Zoom on Catherine Connolly Níl tuilleadh ceisteanna ag aon duine eile. Tá sé sin ceart go leor. Go raibh míle maith ag ár n-aíonna go léir. Bhí sé sin thar a bheith suimiúil. Táim buíoch den bheirt agus gabh mo leithscéal go raibh moill orainn leis an seisiún seo ach bhí an seisiún eile tábhachtach freisin. Beidh seisiún príobháideach againn anois ar feadh cúpla nóiméad agus cuirfear an cruinniú ar fionraí ar cúpla soicind.

  Chuaigh an comhchoiste isteach i seisiún príobháideach ag 6.12 p.m. agus cuireadh ar athló é ag 6.22 p.m. go dtí 4 p.m. Dé Máirt, 3 Nollaig 2019.


Last Updated: 03/09/2021 01:22:32 AM First Page Previous Page Page of 2 Next Page Last Page